Қазақстан өз кальцийлендірілген сода өндірісін іске қосуға тағы бір қадам жақындады. BI Group 15 қазанда хабарлағандай, холдингтің өнеркәсіптік бөлімшесі BI-Industrial Жамбыл облысындағы Soda Ash зауытының 12 нысанының бесеуі бойынша толық EPC циклін аяқтады: жобалау, сатып алу, құрылыс және пайдалануға беру. Жоба инвесторы — «Qazaq Soda» ЖШС, бас мердігері — қытайлық CAMCE. Бірінші кезеңнің жобалық қуаты — жылына 500 мың тонна сода.
Бір нәрсені нақтылап алайық: бұл — мердігер нысандарының тапсырылуы, зауыттың іске қосылуы емес. 16 қазандағы жағдай бойынша инвестор да, Үкімет те өнім шығару басталғанын жарияламаған.
BI-Industrial салған нысандардың басым бөлігі — жер жұмыстары мен инфрақұрылым. Ең ірісі — 658 гектарлық буландыру тоғаны, мұнда 809 мың текше метр топырақ жылжытылды. 25 гектарлық қатты қалдықтар қоймасында тағы шамамен 221 мың текше метр жұмыс атқарылды, екеуі қосылып миллион текше метрден асады. Қоймада компания алғаш рет геомембрана мен геотекстильден тұратын көпқабатты қорғаныс жүйесін қолданды: ол қалдықты топырақ пен жерасты суынан оқшаулайды. Бұған қоса 18 гектарлық әктас аймағы мен жылына 1,2 млн тонна өнім беретін ұсату-сұрыптау кешені, бір шақырымнан астам теміржол және 8,7 гектарлық тұрғын қалашық салынды. Қалашықта алты тұрғын үй, екі вилла, сауда орталығы, бассейн және 68 нөмірлі қонақүй бар. Зауыттың кейінгі жұмысы үшін мердігер 27 арнайы техника сатып алып жеткізді.
Мерзім бұрын да жылжыған. BI Group-тың наурыздағы ағылшынша хабарламасында бірінші кезең қыркүйекте іске қосылады деп жазылған. 11 шілдеде Премьер-министрдің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев алаңды аралады; Үкімет хабарламасында, оны Kazinform мен Kapital.kz да таратты, бірінші кезеңді 2026 жылдың төртінші тоқсанында аяқтау жоспарланғаны айтылды. Үкімет дерегінше, кейін қуат 1 млн тоннаға дейін ұлғаяды; BI Group-тың наурыздағы хабарламасында 3 млн тонна делінген. Сандар сәйкес келмейді, біз Үкімет дерегін негізге аламыз. Құрылыс кезінде 1,5 мың уақытша жұмыс орны ашылды, іске қосылғаннан кейін 375 адам тұрақты жұмыспен қамтылады. Мемлекеттік қолдау аясында алаңға газ, электр, теміржол тармағы мен су құбыры тартылып жатыр.
Инвестордың кімге тиесілі екені құжаттарда әртүрлі көрсетілген. BI Group Qazaq Soda-ны түріктің COREX Group құрамында деп атайды; бірінші вице-премьерге жобаны түріктің YILDIRIM Holding компаниясының атқарушы директоры Исмаил Джейлан таныстырды; Қазақстан Даму Банкі жоба парақшасында түпкі бенефициарлар ретінде Али Рыза Йылдырым мен Юксель Йылдырымды көрсеткен. Анығы — жоба түрік капиталы есебінен жүзеге асып отыр.
Қытайдың қатысуы екі жақты. Біріншісі — құрылыс. CAMCE мәліметінше, 2025 жылғы 17 маусымда Астанадағы екінші «Орталық Азия — Қытай» саммиті кезінде компания тапсырыс берушімен жобаның екінші фазасына (1 және 2 секциялар) 337 млн долларлық коммерциялық келісімшартқа қол қойды. Жұмыс көлемі — жобалау, сатып алу, құрылыс және іске қосу-баптау, алаң Жаңатас маңында. Дәл осы хабар бас компания SINOMACH сайтында да жарияланған.
Осы жаңалыққа қатысты нормалар
Екіншісі — қаржы. Қазақстан Даму Банкі 2024 жылғы 26 сәуірде KASE-те ашып көрсеткендей, банк сингапурлық ING Bank, Bank of China және Halyk Bank-пен кредиторлар арасындағы келісімге қол қойды, ал қытайлық Sinosure ING мен Bank of China қаражатын сақтандырады. ҚДБ бағалауынша, жобаның жалпы құны шамамен 207 млрд теңге, банк үлесі — 12 млрд теңге. Бұл ҚДБ үшін шетелдік банктер қатысқан, ағылшын құқығы бойынша жасалған алғашқы синдикатталған мәміле. Банк сайтындағы жоба парақшасында құрылым былай: құны — 412 млн доллар, қарыз алушының өз үлесі — 125,9 млн, басқа кредиторлар — 260,1 млн; ҚДБ қарызы теңгемен, жылдық 11%. Синдикаттың заң кеңесшілері 2024 жылдың қаңтарында жалпы сомасы 286 млн доллар болатын үш несие келісімі туралы хабарлаған.
Неге маңызды? Кальцийлендірілген сода шыны, металлургия, химия өнеркәсібіне және су тазартуға қажет, ал Қазақстанда оның өз өндірісі әлі жоқ. BI Group наурызда жылдық импортты шамамен 400 мың тонна деп бағалаған, Премьер-министрдің баспасөз қызметі бұрын ішкі тұтынуды 350–400 мың тонна деп атаған. Үкімет сөзіне қарағанда, бірінші кезең толық қуатқа шыққанда ішкі сұранысты толық жабады.
Төмендегісі — дереккөз мәліметі емес, біздің пайымымыз. Бірінші кезең уақытында іске қосылса, импорттық сода жеткізушілері жергілікті өніммен бәсекелесуге мәжбүр болады, ал елдегі жаңа шыны жобалары, мысалы, біз бұрын жазған, 2029 жылы іске қосылуы тиіс Ақтөбедегі шыны ыдыс зауыты, шикізатты жақыннан ала алады. Әсердің ауқымы мерзімге, сапаға және бағаға байланысты; бұл туралы ашық дерек әзірге жоқ.
Қазақстанда мердігерлік жұмысқа қызығатын қытай компаниялары үшін жобаның өзі үлгі бола алады: түрік инвесторы, қытайлық бас мердігер, қазақстандық қосалқы мердігер және Sinosure сақтандыруымен қазақстандық, қытайлық, еуропалық банктер синдикаты. BI-Industrial жоба менеджері Айдана Булатованың айтуынша, өзгерістер құрылыс барысында түсіп отырды, команда ресурстар мен жұмыс ретін қайта құруға тура келді. Нысандарды жергілікті мердігерлермен қалай бөлу және өзгерістерді қалай басқару — келісімшартқа қол қоймас бұрын шешкен дұрыс мәселелер.
Дереккөздер:
BI Group, баспасөз хабарламасы (бастапқы дереккөз, 15.10.2026), https://bi.group/ru/news/bi-industrial-zavershila-kompleks-rabot-na-promyshlennom-proekte-soda-ash
BI Group, ағылшынша хабарлама (бастапқы дереккөз, 11.03.2026), https://bi.group/en/news/bi-industrial-v-mezhdunarodnoj-kooperacii-realizuet-proekt-po-proizvodstvu-sody
Forbes.kz (15.10.2026), https://forbes.kz/articles/bi-industrial-zavershila-epc-raboty-na-zavode-soda-ash-v-kazahstane-d9d24a
ҚР Премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсы (бастапқы дереккөз, 11.07.2026), https://primeminister.kz/ru/news/nurlybek-nalibaev-oznakomilsya-s-hodom-realizacii-krupnyh-investicionnyh-i-infrastrukturnyh-proektov-v-zhambylskoy-oblasti-31637
Kazinform (11.07.2026), https://www.inform.kz/ru/kakie-krupnie-investproekti-realizuyut-v-zhambilskoy-oblasti-2f403167
Kapital.kz, https://kapital.kz/economic/150342/kak-realizuyut-krupnye-investicionnye-proekty-v-zhambylskoj-oblasti.html
CAMCE ресми сайты (бастапқы дереккөз, 19.06.2025), http://www.camce.com.cn/xben/enxwzx/engsdt/202506/t20250626_552190.html
SINOMACH ресми сайты, https://www.sinomach.com.cn/en/MediaCenter/News/202506/t20250626_552394.html
Қазақстан Даму Банкі, KASE-тегі хабарлама (бастапқы дереккөз, 26.04.2024), https://kase.kz/files/emitters/BRKZ/brkz_relizs_260424_1_rus.pdf
Қазақстан Даму Банкі, жоба парақшасы (бастапқы дереккөз), https://www.kdb.kz/en/ajax/project.php?LANG=EN_&PROJECT_ID=14088
CEE Legal Matters (17.01.2024), https://ceelegalmatters.com/deals-and-cases/25391-baker-mckenzie-and-esin-advise-on-financing-for-qazaq-soda
Trend (Премьер-министр баспасөз қызметіне сілтемемен), https://www.trend.az/business/4032340.html
(Мұқаба — ЖИ жасаған схемалық векторлық иллюстрация; ол фото емес және нақты нысанды бейнелемейді.)
Негізгі деректер
- BI-Industrial Жамбыл облысындағы сода күлі зауытының 12 нысанының 5-і бойынша толық циклді EPC жұмыстарын аяқтады.
- Аталған сода күлі зауытының инвесторы — Qazaq Soda, бас мердігері — CAMCE, бірінші кезеңнің жобалық қуаты — жылына 500 мың тонна.
- 5 нысанның құрамына 658 гектар булану тоғаны және 25 гектар қатты қалдық қоймасы кіреді; екі жердегі топырақ жұмыстарының жалпы көлемі 1 млн текше метрден асады.
- Қазақстан үкіметі шілдеде аталған сода күлі зауытының бірінші кезеңі 2026 жылдың төртінші тоқсанында аяқталатынын мәлімдеді.
- Жобаның банктер консорциумына Development Bank of Kazakhstan, Bank of China, ING және Halyk Bank кіреді, сақтандыруды Sinosure жүзеге асырады.
- Қазақстанда қазіргі уақытта отандық сода күлі өндірісі жоқ; BI Group елде жылына шамамен 400 мың тонна импортталатынын мәлімдейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл EPC жұмыстарының аяқталуы сода күлі зауытының іске қосылғанын білдіре ме?
Жоқ. Бұл жолы BI-Industrial мойнына алған 5 қосалқы нысан бойынша толық циклді EPC аяқталды; бұл қосалқы мердігерлік аяқталу межесі. 16 қазан жағдайымен инвестор немесе үкімет ресми іске қосылу туралы хабарламады.
Жобаның қуаты мен іске қосылу уақыты қандай?
Бірінші кезеңнің жобалық қуаты — жылына 500 мың тонна сода күлі. Қазақстан үкіметі шілдеде бірінші кезең 2026 жылдың төртінші тоқсанында аяқталатынын мәлімдеді; бұған дейін BI Group наурыздағы баспасөз хабарламасында қыркүйекте іске қосылады деп жазған.
Қытайлық компаниялар жобаға қалай қатысады?
CAMCE — жобаның бас мердігері; 2025 жылғы маусымда екінші Қытай—Орталық Азия саммиті кезінде компания тапсырыс берушімен екінші кезеңнің коммерциялық келісімшартына қол қойды, жалпы сомасы — 337 млн АҚШ доллары, оның ауқымы жобалау, сатып алу, құрылыс және іске қосу-реттеу жұмыстарын қамтиды.
Жоба қаржыландыруы қандай мекемелерден келеді?
Банктер консорциумына Development Bank of Kazakhstan, Bank of China, ING және Halyk Bank кіреді; Sinosure ING мен Bank of China кредиттерін сақтандырады; Development Bank of Kazakhstan жобаның жалпы инвестициясы шамамен 207 млрд теңгені құрайтынын, ал банктің үлесі 12 млрд теңге екенін мәлімдеді.
Бұл Қазақстан нарығына назар аударатын инвесторлар үшін нені білдіреді?
Қазақстанда бүгінгі күнге дейін отандық сода күлі өндірісі жоқ; BI Group елде жылына шамамен 400 мың тонна импортталатынын мәлімдеді. Үкіметтің мәлімдеуінше, бірінші кезең толық қуатқа шыққанда ішкі сұранысты жабуға жетеді, бұл Қазақстанға экспорттаушы жеткізушілерге және жергілікті шыны өндірісі сияқты төменгі сатыдағы жобаларға әсер етуі мүмкін.