Мұнай-газ операторлары мен отандық өндірушілер Оралда шамамен 320 млрд теңгенің келісімшартына қол қойды. Құжаттар 16 қазанда Мұнай-газ машина жасау форумында жасалды, сонымен қатар әрі қарайғы ынтымақтастық туралы меморандумдар да бекітілді. Энергетика министрлігінің дерегінше, саладағы барлық сатып алудың 70%-ға жуығы «Теңізшевройл» (ТШО), North Caspian Operating Company (NCOC) және «Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг» (ҚПО) үлесіне тиесілі. 2025 жылы бұл үш компания шамамен 2,8 трлн теңгенің тауарын, жұмысы мен қызметін сатып алған, бұл бір жыл бұрынғыдан 4%-ға көп. Оның 56%-ы, яғни 1,6 трлн теңгесі – елішілік құндылық.
Жеткізушілерге ашық есік: екі күндік бағдарлама
Форум мен ірі операторлардың Ашық есік күнін Энергетика министрлігі мен Мұнай-газ машина жасауды дамыту халықаралық орталығы (IMBC) бірлесіп ұйымдастырды. Орталық биыл бес жылдығын атап өтті. NCOC хабарлағандай, бағдарлама 15 қазанда басталды: энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров бастаған делегация облыстағы үш кәсіпорынды – WEST OIL Engineering Company, «УральскАгроРемМаш» және «Батыс Қазақстан машина жасау компаниясын» аралады. Бұл зауыттар бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматтандыру жүйелерін, арнайы техника, металл құрылымдар мен ірі габаритті мұнай-газ жабдығын шығарады.
16 қазандағы форумға 800-ге жуық адам қатысып, көрмеде 40-қа жуық отандық өндіруші өнімін көрсетті. Министрлік алдын ала жариялаған бағдарламаға сәйкес, ТШО, NCOC және ҚПО-дан бөлек Silleno (Атыраудағы Sinopec қатысатын полиэтилен жобасы) мен KMG PetroChem де сатып алу каталогтарын таныстырды. Операторлар тендер рәсімдері мен техникалық талаптар бойынша сессия өткізіп, жеткізушілермен B2B кездесулер ұйымдастырды, ал IMBC ASME және API стандарттарына арналған жеке сессия жүргізді. Форум келісімшарттарға қол қоюмен аяқталды. Бұған қоса министрлік бекітілген бесжылдық бағдарлама аясында Теңіз жобасы бойынша тауар, жұмыс және қызметтердегі жергілікті қамтуды дамыту туралы меморандум жасасты.
Ерлан Ақбаров ірі жобалардың жеткізу тізбегіне қазақстандық кәсіпорындардың көбірек тартылуын басым бағыттың бірі деп атады. Бұған елішілік құндылықты дамытудың бесжылдық бағдарламалары арқылы қол жеткізу көзделген: онда отандық өнімді сатып алуды арттыру мен жаңа өндірістерді елде ашу бойынша нақты шаралар жазылған. NCOC басқарушы директорының орынбасары Жандос Оразалиев компания Солтүстік Каспий жобасына жергілікті жеткізушілерді тұрақты түрде тартып келе жатқанын, басты назар өндірісті оқшаулау мен халықаралық стандарттарға аударылатынын айтты.
Сандарды салыстырсақ
Көлемі. 320 млрд теңге – үш оператордың 2025 жылғы жылдық сатып алуының оннан бір бөлігінен сәл асады. Келісімшарттардың мерзімі, жеткізу кестесі мен қол қойған тараптар жарияланбаған, сондықтан бұл тек шамалық салыстыру, жергілікті үлестің өсімі емес.
Осы жаңалыққа қатысты нормалар
Әлі жергіліктендірілмеген бөлік. Жергілікті үлес 56% болса, үш оператор сатып алуының шамамен 44%-ы, яғни 1,2 трлн теңгеге жуығы елішілік құндылыққа кірмейді (министрлік дерегі бойынша өз есебіміз). Оған елде әзірге шығарылмайтын жабдық та, шетелдік мердігерлердің қызметі де жатады. Бесжылдық бағдарламалар дәл осы көлемді азайтуды көздейді.
Нарық көлемі. Егер үш оператордың үлесі шынымен 70%-ға жуық болса, мұнай-газ саласының жылдық сатып алуы шамамен 4 трлн теңге деп бағалауға болады. Бұл – болжам: екі көрсеткіш әр кезеңге қатысты болуы мүмкін.
Қытайлық жабдық өндірушілер үшін не білдіреді
Төменде – ашық деректерге негізделген талдауымыз, қорытынды емес. Форум бағдарламасына қарағанда, операторлар ASME мен API сертификаттауы және техникалық сипаттамаларды бағамен қатар қояды, ал бесжылдық бағдарламалар елде жаңа өндіріс ашуды тікелей қолдайды. Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ жобаларының жеткізу тізбегіне кіргісі келетін қытайлық мұнай-газ машина жасаушылар үшін дайын жабдықты тікелей экспорттау елішілік құндылық талаптарына тірелуі ықтимал. Қазақстандық зауыттарда құрастыру не өңдеу, бірлескен кәсіпорын ашу сатып алу тізіміне кірудің шынайырақ жолы болып көрінеді. Сұраныс тек өндіру жобаларынан шықпайды: Silleno мен KMG PetroChem де жеткізушілерге өз каталогтарын ұсынды.
Жауабы әлі белгісіз сұрақтар: 320 млрд теңгенің келісімшартына қай операторлар қай өндірушілермен және қандай өнім бойынша қол қойды; келісімшарттар қанша мерзімге жасалды; Теңіз бойынша жаңа меморандумда қандай көрсеткіштер бар; операторлар ұзақ мерзімді қажеттілік каталогтарын жариялай ма және шетел капиталы бар жергілікті зауыттардың өнімі жергілікті қамтуға есептеле ме.
(Мұқаба суретін жасанды интеллект жасаған, жаңалық мазмұнымен тікелей байланысы жоқ.)
Дереккөздер:
Kazinform (ҚР Энергетика министрлігіне сілтемемен), https://www.inform.kz/ru/kazahstanskie-proizvoditeli-poluchili-zakazi-neftyanih-gigantov-pochti-na320mlrd-e66dc904
NCOC, баспасөз хабарламасы, https://www.ncoc.kz/en/news/news-1100
«Жайық Пресс» (БҚО ресми жаңалықтары, Энергетика министрлігінің баспасөз орталығына сілтемемен), https://zhaikpress.kz/ru/news/na-forume-neftegazovogo-mashinostroeniya-v-uralske-podpisany-dogovory-na-summu-poryadka-320-mlrd-tenge/
memleket.kz, Энергетика министрлігінің іс-шара хабарландыруы, https://memleket.kz/ru/events/40297-forum-posvyashchennyy-razvitiyu-neftegazovogo-mashinostroeniya
Kazakhstan Today, https://www.kt.kz/eng/economy/kazakhstan_s_oil_and_gas_companies_sign_320bn_tenge_1378002399.html