Өскеменде сирек және аса маңызды минералдарды зерттейтін институт құрылып жатыр. Ол Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінің қазіргі зертханалары негізінде жұмыс істейді, серіктесі – Бельгия ғалымдары. Бұл туралы 24KZ телеарнасы 18 қазанда, «Жетінші арна» 19 қазанда хабарлады.
Институттың басты міндеті – сұранысы жоғары сирек және сирек жер металдарын, әсіресе литийді бөліп алу технологиясын жетілдіру. ШҚТУ ғалымдары бельгиялық әріптестерімен бірге литийді өндірілген кеннен де, кеніштердің қалдық қоймаларында жиналған қалдықтан да тиімді алу жолын іздемек.
Университеттің VERITAS зертханасының басшысы Ернат Кожахметовтың сөзінше, қазір Еуропа мен АҚШ сирек жер металдарының тапшылығын қатты сезініп отыр. Оның пікірінше, Қазақстан шикізат көзі болып қана қалмай, Еуропада, Америкада және Қытайда бар технологияны өз жерінде енгізе алады.
Екі арнаның дерегінше, елде сирек және сирек жер металдарының 120-дан астам кен орны бар, оның ең көбі 40-ы ғана барланған. Келешегі бар учаскелердің көбі шығыста. Қазақстанда Еуропа мен АҚШ экономикасы үшін маңызды 20-ға жуық металл өндіріледі. 24KZ сондай-ақ Левендегі Тұрақты металдар мен минералдар институтының профессоры Барт Бланпайнның университеттер ынтымақтастыққа дайын екені туралы сөзін келтірді.
[Расталмаған] Мына деректерді тек 24KZ береді: Қазақстан Бельгияға молибден кенін және титан экспорттайды; 2018 жылдан бері геологиялық барлауға бюджеттен 67 млрд теңгеден астам қаражат жұмсалған; 11 алаңда 38 перспективалы учаске анықталған; 2025 жылы әлемде литий-ион аккумуляторларына сұраныс 29%-ға өскен.
Жобаның қай кезеңде екені туралы мәлімет бір-біріне сәйкес келмейді. Телеарналар институт «құрылып жатыр» десе, Eurasia Critical Minerals порталы 15 қазанда оның «іске қосылғанын» жазды. Нақты мерзімі, қаржы көзі және бельгиялық серіктестер тізімі жарияланған жоқ.
Осы жаңалыққа қатысты нормалар
Бұл бастама Бельгия королі Филипптің мемлекеттік сапары тұсында қолға алынып отыр. Kazinform үкімет баспасөз қызметіне сілтеме жасап хабарлағандай, 13 қазанда король мен королева Премьер-министр Олжас Бектеновпен бірге Назарбаев Университетінде аса маңызды минералдар жөнінде дөңгелек үстел өткізді. Онда гидрометаллургия мен өнеркәсіп қалдықтарын қайта өңдеу талқыланды, ал Жаңа материалдар және энергетикалық технологиялар институты (INMET) отандық литий мен никельден аккумулятор материалдарын алу технологиясын таныстырды. [Расталмаған] Бұл – бір ғана дереккөз. Дөңгелек үстел мен Өскемендегі институттың байланысы жарияланымдарда айтылмаған, бұл – редакцияның болжамы.
Литийдің өзіне келсек, Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Иран Шархан бұрын корейлік KIGAM институты ШҚО-дағы Бакенное кен орнының үйінділерін зерттеп, литийдің өнеркәсіптік қорын растағанын, қорды мемлекеттік балансқа қою кезеңі басталғанын айтқан. [Расталмаған] Бұл – dprom.kz сайтының 1 шілдедегі хабары. Шарханның сөзінше, Жер қойнауы туралы кодекске сәйкес нақты сандарды тек 2031 жылы жариялауға болады.
Редакцияның бағалауынша, литийді қалдықтан алу жаңа кеніш ашудан арзанға түседі, сондықтан институт шетелдік серіктестермен технологиялық және тәжірибелік жобалар алаңына айналуы мүмкін. Ынтымақтастықтың нақты ауқымы институттың жарғысы мен қаржыландыру тәртібі жарияланған соң айқындалады.
Нормативтің дереккөзін тексеруге, ал іс жүзінде жүзеге асыру үшін қажетті адамдарды табуға көмектесеміз – толығырақ tumah.kz сайтында
Дереккөздер:
- 24KZ, 2026-10-18: https://24.kz/ru/news/social/800066-institut-redkikh-i-kriticheski-vazhnykh-mineralov-sozdayut-v-ust-kamenogorske
- Седьмой канал (tv7.kz), 2026-10-19: https://tv7.kz/ru/projects/news-ru/49633-v-ust-kamenogorske-sozdajut-institut-redkih-i-kriticheski-vazhnyh-mineralov/
- Eurasia Critical Minerals, 2026-10-15: https://eurasiaminerals.org/2026/10/15/kazakhstan-and-belgium-launch-research-institute-for-critical-materials-and-sustainable-metallurgy-in-ust-kamenogorsk/
- Kazinform, 2026-10-13: https://www.inform.kz/ru/kazahstan-i-belgiya-namereni-razvivat-sovmestnie-proekti-po-pererabotke-mineralo-1d143bd6
- dprom.kz, 2026-07-01: https://dprom.kz/novosti/korejskaya-kompaniya-pristupila-k-novomu-etapu-otsenki-zapasov-litiya-na-bakennom/
- ҚР «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодексі (adilet K1700000125): https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1700000125
(Материал жасанды интеллекттің көмегімен дайындалып, редактор тексерді; сурет ЖИ арқылы жасалған, нақты фото емес.)