Сыни маңызды шикізат: бірыңғай ұлттық тізім әлі жоқ, негізгі құжат – №1221 қаулы, ӨҚМ сирек жер металдары орталығының мерзімін атады

Сыни маңызды шикізат жөніндегі ең жоғары деңгейдегі шешім 20 тамызда Қауіпсіздік кеңесінің отырысында қаралды. Ақорда хабарлағандай, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев сирек және сирек жер металдарын қоса алғанда, сыни маңызды шикізат саласын дамыту мәселесіне арналған отырыс өткізді. Үкімет мүшелері саланың қазіргі жағдайы, ресурстық базаны игеру болашағы, қайта өңдеуді дамыту және бар кедергілер туралы баяндады. (расталмаған)

Отырыс қорытындысы бойынша Үкімет пен мүдделі мемлекеттік органдарға бірнеше тапсырма берілді: саланы дамытудың жүйелі пайымын қалыптастыру, реттеуді жетілдіру, геологиялық барлау мен қайта өңдеуді дамыту, техногендік минералдық түзілімдерді экономикалық айналымға тарту, зертхана мен кадр базасын нығайту және әкімшілік кедергілерді жою. Тоқаевтың сөзінше, қазіргі әлемдік ахуал қоры барларға тиімді, тіпті бірегей мүмкіндік туғызып отыр. (расталмаған)

Дегенмен Қазақстанда сыни минералдардың бірыңғай ұлттық тізімі әлі жоқ. Forbes Kazakhstan тамыздағы талдау мақаласында осыны атап, кешенді жоспардың өзінде сирек және сирек жер металдарының бекітілген анықтамасы мен бірыңғай тізімі жоқ екені жазылғанын көрсеткен. «Эхо» қоғамдық бірлестігінің бағдарлама директоры Мария Лобачёва да 2025 жылы BES.media-ға заңнамада сыни материалдардың анықтамасы да, тізімі де жоқ екенін айтқан.

Саланың негізгі құжаты – ҚР Үкіметінің 2023 жылғы 28 желтоқсандағы №1221 қаулысымен бекітілген Сирек және сирек жер металдары саласын дамытудың 2024–2028 жылдарға арналған кешенді жоспары, қаулы күшінде. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі жылына екі рет, 15 ақпанға және 15 тамызға дейін, жоспардың орындалуы туралы жиынтық ақпаратты Үкімет Аппаратына ұсынуға міндетті.

Министрлік соңғы мәліметті 12 қазанда берді. Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Олжас Сапарбеков Мемлекет басшысының тапсырмасымен Еуропалық одақ институттарының қатысуымен сирек жер металдарының өңірлік зерттеу орталығы құрылып жатқанын айтты. Алдын ала техникалық-экономикалық негіздемені дайындауды Еуропа қайта құру және даму банкі қолдаған. Геохимиялық, төрелік және ғылыми-металлургиялық зертханалардан тұратын кешенді Еуропалық комиссияның қолдауымен 2027 жылы салу басталып, 2028 жылдың соңына қарай толық жұмыс істеуі күтіледі (расталмаған).

Министрлік жылына 15 тонна галлий өндіретін өндірісті іске қосу жоспарда екенін де хабарлады. Дәл осындай қуат ERG-нің Павлодардағы жобасы туралы хабарламасында да көрсетілген: онда галлий «Қазақстан алюминийі» АҚ-ның өндірістік ерітінділерінен алынады.

Министрлік басымдық ретінде қосылған құны жоғары өнімдерді атайды: аккумулятор материалдары, арнайы қорытпалар, жартылай өткізгіш материалдар және тұрақты магниттер. Бұл бағыттар Өнеркәсіп министрлігінің 2025 жылғы қыркүйекте Үкімет отырысында айтқан бағыттарына жақын.

(расталмаған) Министрліктің дерегінше, іздестіру жұмыстары жүрген 11 алаңда сирек жер металдарының 38 перспективалы учаскесі анықталған. Бұл сан тек бір дереккөзде келтірілген.

Редакцияның пайымынша, бірыңғай тізім болмағандықтан, «сыни минералдар» әзірге жеке құқықтық санат емес, ал жобаға берілетін қолдау нақты жоспар тармақтары мен инвестициялық келісімдерге байланысты.

Нормативтің дереккөзін тексеруге, ал іс жүзінде жүзеге асыру үшін қажетті адамдарды табуға көмектесеміз – толығырақ tumah.kz сайтында

Дереккөздер:
- Zakon.kz, 20.08.2026: https://www.zakon.kz/sobytiia/6528720-zasedanie-sovbeza-v-akorde-tokaev-sdelal-zayavlenie-o-kriticheskikh-materialakh.html
- Tengrinews, 20.08.2026: https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-provel-zasedanie-sovbeza-606622/
- Forbes Kazakhstan, 05.08.2026: https://forbes.kz/articles/chto-kazahstan-dolzhen-vklyuchit-v-perechen-kriticheskih-mineralov-3c961c
- BES.media, 03.10.2025: https://bes.media/news/zapasi-est-zakonov-net-chto-meshaet-kazahstanu-stat-liderom-po-kriticheskim-mineralam/
- ҚР Үкіметінің 2023 жылғы 28 желтоқсандағы №1221 қаулысы (adilet P2300001221): https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300001221
- zakon.uchet.kz: https://zakon.uchet.kz/rus/docs/P2300001221
- Inbusiness.kz, 13.10.2026: https://www.inbusiness.kz/ru/last/kazahstan-mozhet-postavlyat-evrope-21-iz-34-kriticheski-vazhnyh-mineralov
- Kazinform, 12.10.2026: https://www.inform.kz/ru/tsentr-redkozemelnih-metallov-otkroyut-v-kazahstane-23992abe
- ERG, 20.12.2025: https://www.erg.kz/ru/news/show/3750
- Kapital.kz, 09.09.2025: https://kapital.kz/economic/140435/minprom-opredelil-perspektivnye-napravleniya-razvitiya-v-kazahstane-otrasli-rzm.html

(Материал жасанды интеллекттің көмегімен дайындалып, редактор тексерді; сурет ЖИ арқылы жасалған, нақты фото емес.)