Қазақстанда қатты пайдалы қазбаларға (кең таралған пайдалы қазбалар мен ураннан басқа) жер қойнауын пайдалану құқығы лицензия арқылы беріледі. Барлауға берілген өтінімдердің көбі түсу кезегімен қаралады, алайда Кодексте учаскелер аукцион арқылы бөлінетін жағдайлар қарастырылған. Құзыретті орган – Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі; сауда мемлекеттік мүлік тізілімінің e-qazyna.kz веб-порталында электрондық түрде өтеді, өтінімдер Жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай платформасы (minerals.e-qazyna.kz) арқылы беріледі.
17 маусым: өндіруге арналған 23 учаскенің (расталмаған) электрондық аукционы
Министрлік қатты пайдалы қазбаларды өндіруге арналған 23 жер қойнауы учаскесіне (расталмаған) электрондық аукцион жариялады: сауда 17 маусымда Астана уақытымен 11:00-де e-qazyna.kz порталында өтетіні айтылды, өтінім 17 сәуір мен 27 мамыр аралығында қабылданды, қатысу толықтай қашықтан. Учаскелер тоғыз облыста орналасқан: марганец пен темір кендері, қорғасын, мырыш, титан-цирконий шашылымдары, барит, целестин, сұрыпты малахит, сондай-ақ ШҚО-дағы тантал-бериллий кені бар Жоғарғы Лобаксай мен Песчанка титан шашылымы бар. Ең ірі лот – Қостанай облысындағы ауданы 408,202 шаршы шақырым болатын Киров темір кен орны.
e-qazyna деректері бойынша, Текелі, Киров, Песчанка, Жоғарғы Лобаксай, Оңтүстік Қостарақ Есімжал, Шокпақ және Орта Ктай учаскелерінде «Қол қою бонусы төленді» мәртебесі тұр, ал Көксу және Орталық Суық төбе, Атансор (Батыс учаскесі), Ақжал (Орталық учаскесі), Батыс Текелі және Тұзкөл бойынша сауда өтпеді.
12 тамыз – 11 қыркүйек: барлауға 138 мыңнан астам блок (расталмаған)
Министрлік 12 тамыз бен 11 қыркүйек аралығында Жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай платформасы арқылы 138 мыңнан астам блокты қамтитын аумақтарға қатты пайдалы қазбаларды барлау өтінімдерін қабылдағанын хабарлады (расталмаған). Аумақтар 4 маусымдағы № 283 бұйрықпен бекітілген Мемлекеттік жер қойнауы қорын басқару бағдарламасы аясында ашылды (расталмаған). Министрліктің түсіндіруінше, құқық әрдайым бірінші өтінім берген адамға тие бермейді: бір блокқа немесе блоктар тобына екі не одан көп өтінім түссе, жер қойнауын пайдалану құқығы аукцион қорытындысымен анықталады.
Жаңадан босаған блоктарға аукцион
Осы жаңалыққа қатысты нормалар
e-qazyna мәліметінше, 5 тамызда M-43-59 парағындағы екі блоктан тұратын барлау учаскесіне жаңадан босаған блок бойынша жабық аукцион өтті, оған екі қатысушы қатысты. Бұл тәртіп Кодекстің 189-1-бабында көзделген.
Құқықтық негіз: «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекс
Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 27 желтоқсандағы № 125-VI кодексі (adilet K1700000125) былай белгілейді:
- 221-1-бап: аукцион негізінде мемлекеттік есепке алынған әрі пайдаланылмай тұрған қорлары және (немесе) ресурстары бар өндіру учаскелері, мемлекеттік геологиялық зерттеу нәтижесінде перспективасы анықталған барлау учаскелері, жарамсыз деп танылған, ұзартылмаған немесе мерзімінен бұрын тоқтатылған барлау, бірлескен барлау және өндіру келісімшарттарының аумақтары беріледі. Аумақ Мемлекеттік жер қойнауы қорын басқару бағдарламасында айқындалады, аукцион бойынша берілетін барлау учаскесі екі жүз блоктан аспауы тиіс;
- 221-2-бап: аукцион құрамын құзыретті орган бекітетін конкурстық комиссияның шешімімен өткізіледі, комиссия лицензияға қосымша міндеттемелер енгізе алады. Лицензияның бірінші жылындағы ең төмен шығынды жабуға жеткілікті кәсіби және қаржылық мүмкіндігі бар өтініш берушілер қатысады. Хабарландыру саудадан екі айдан ерте жарияланбайды, шарттарда қол қою бонусының бастапқы мөлшері көрсетіледі, ең үлкен бонус ұсынған қатысушы жеңеді. Қорытындыға он жұмыс күні ішінде шағым беруге болады. Бонусты төлемеген жеңімпаз бен оны бақылайтын тұлғаларға лицензия берілмейді, олар бес жыл бойы аукционға жіберілмейді;
- 221-3-бап: бірде-бір өтініш беруші тіркелмесе, аукцион өтпеді деп танылады және екі айдан ерте емес қайта өткізіледі; өндіру учаскесі бойынша аукцион екі рет өтпесе, барлау лицензиясына аукцион өткізіледі;
- 189-1-бап: жаңадан босаған блок туралы мәлімет бірыңғай платформада жарияланған күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде сол блокқа бірнеше өтінім түссе, қарау басымдығы аукционмен анықталады; аукцион өтінімдерді қарау мерзімі аяқталғаннан кейін он бес жұмыс күнінен кешіктірілмей өтеді. Лицензия алу шарты – қол қою бонусын төлеу және жою міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз ету. Бап 2025 жылғы 30 желтоқсандағы № 249-VIII заңмен енгізілген;
- 187-бап: барлау лицензиясына өтінімдегі аумақ екі жүз блоктан аспауы тиіс.
Редакцияның пайымынша, Қазақстанның қатты пайдалы қазбалар саласына кіргісі келетін компаниялар Мемлекеттік жер қойнауы қорын басқару бағдарламасы мен e-qazyna хабарландыруларын қадағалағаны жөн; саудаға қатыспас бұрын бірінші жылдың ең төмен шығынын есептеп, жою міндеттемелерін қамтамасыз етуді дайындау қажет.
Нормативтің дереккөзін тексеруге, ал іс жүзінде жүзеге асыру үшін қажетті адамдарды табуға көмектесеміз – толығырақ tumah.kz сайтында
Дереккөздер:
- ӨҚМ, саудаға шыққан 23 учаске (расталмаған) (nedra.kz): https://new.nedra.kz/news/23-uchastka-nedr-vyhodyat-na-torgi
- ӨҚМ, аукцион туралы хабарландыру, 21.04.2026 (nedra.kz): https://new.nedra.kz/news/minprom-kazahstana-vystavit-na-aukcion-uchastki-nedr-dlya-dobychi-tvyordyh-poleznyh-iskopaemyh
- e-qazyna, өндіруге арналған сауда: https://minerals-u.e-qazyna.kz/ru/u/reestr/auction/tpi/trades/mining
- e-qazyna, жаңадан босаған блок аукционы (M-43-59): https://sauda.e-qazyna.kz/ru/list/333098062655000000
- ӨҚМ, барлау өтінімдерін қабылдау (gov.kz): https://www.gov.kz/org/mps/press/news/details/1273531?lang=ru
- Inbusiness.kz, ӨҚМ-ге сілтемемен: https://www.inbusiness.kz/ru/last/ohota-za-nedrami-nachalas-v-kazahstane
- ҚР «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодексі (adilet K1700000125): https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1700000125