Мәліметтер 2026 жылғы 16 қарашадағы жағдай бойынша өзекті (Asia/Almaty), нормативтік-құқықтық актілер adilet жүйесіндегі қолданыстағы мәтінге сәйкес берілді
Қазақстанда қатты пайдалы қазбаларды өндіру лицензиясы бойынша комплаенс нұсқаулығы: ең төменгі шығындар, жоспарлау, жоюды қамтамасыз ету және кері қайтарып алу қағидалары
Қазақстанда қатты пайдалы қазбаларды өндіруге лицензия (лицензия на добычу ТПИ) алғаннан кейін жер қойнауын пайдаланушы нақты игеру кезеңіне өтеді. Жылдық ең төменгі өндіру шығындары жер қойнауы учаскесінің аумағына қарай айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) еселенген мөлшерімен сатылы түрде есептеледі; қара металл кендері үшін жоғарылатылған нормативтер қолданылады. Сонымен қатар, кәсіпорын жоспарлау, сараптамалар, жоюды қамтамасыз ету, жергілікті сатып алулар және есеп беру бойынша қатаң талаптарды орындауға міндетті.
Сұрақ: Қатты пайдалы қазбаларды өндіру лицензиясына ие кәсіпорын үшін жылдық ең төменгі өндіру шығындары қалай есептеледі? Жалпы пайдалы қазбалар мен қара металл кендерінің қандай айырмашылығы бар?
Өндіру лицензиясы иеленушісінің жылдық ең төменгі өндіру шығындары бір лицензияда көрсетілген учаске аумағы бойынша есептеледі, ал сатылар бойынша шығындар нормативі есепті жылдың 1 қаңтарындағы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген АЕК негізінде қолданылады «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекстің 210–221-баптары (adilet). Қара металл кендерін өндіру көзделсе, арнайы жоғары шығын стандарттары қолданылады:
| Жер қойнауы учаскесінің аумағы | Жалпы қатты пайдалы қазбаларды өндірудің ең төменгі шығындар стандарты | Қара металл кендерін өндірудің ең төменгі шығындар стандарты |
|---|---|---|
| Бес гектарға дейін (қоса алғанда) | 530 еселенген АЕК | 3170 еселенген АЕК |
| Бес гектардан астам жүз гектарға дейін (қоса алғанда) | 1063 еселенген АЕК | 6350 еселенген АЕК |
| Жүз гектардан астам он мың гектарға дейін (қоса алғанда) | Жүз гектардан асатын әрбір гектар үшін қосымша 10 еселенген АЕК | Жүз гектардан асатын әрбір гектар үшін қосымша 60 еселенген АЕК |
| Он мың гектардан астам | Он мың гектардан асатын әрбір гектар үшін қосымша 120 еселенген АЕК | Он мың гектардан асатын әрбір гектар үшін қосымша 720 еселенген АЕК |
(Ескертпе: ең төменгі шығындар стандарттары Кодекстің 210–221-баптарынан (adilet) алынған)
Өндіру мерзімінің соңғы толық емес жылында ең төменгі шығындар сол жылдағы өндіру кезеңінің әрбір толық айына шаққанда бара-бар (пропорционалды) қайта есептеледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Учаскеден ерікті түрде бас тартылған жағдайда да шығындар әрбір толық айға бара-бар есептеледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Егер ең төменгі шығындар талабы орындалмаса, кәсіпорын шығындар айырмасын өтеуге және есепті жылдан кейінгі жылдың 3 айынан кешіктірмей құзыретті органға есеп беруге міндетті; өтелген шығындар ағымдағы жылдың шығындары ретінде есепке алынбайды Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Нақты қандай жұмыстар мен басқару шығындары өндіру шығындарына жатқызылады? Қандай шығындар заң бойынша тікелей алынып тасталған?
Өндіру операцияларының шығындарына мынадай жұмыс түрлері жатқызылады:
- үңгу немесе аршу жұмыстары;
- желдетуді қамтамасыз ету;
- бұрғылау-жару жұмыстары;
- тау-кен қазбаларын бекіту немесе күтіп ұстау;
- тау қысымын басқару;
- кенді немесе тау жынысын тасымалдау;
- үйінді түзу және (немесе) кенді қаттау;
- кенді, тау жынысын ұсақтау;
- шаймалау (үймелеп және (немесе) жерасты шаймалау);
- өндіру блогында шахталарды, байыту объектілерін және қосалқы өндірістік инфрақұрылымдарды салу бойынша құрылыс жұмыстары Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Басқарушылық, әкімшілік, бухгалтерлік есепке алу, ғылыми зерттеулер, персоналды оқыту және осыған ұқсас шығындар өндіру операциялары бойынша мерзімдік есепте мәлімделген жалпы соманың 20%-ынан аспауға тиіс Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Өндіру шығындарына тікелей жатқызылмайды:
- жер бетінде өндіру блогы шекаралық белгілерін және геодезиялық пункттерді орнату шығындары (жерге орналастыру жұмыстарын қоса);
- жер қойнауын пайдалану құқығын, жер учаскесіне пайдалану немесе меншік құқығын алу шығындары мен ілеспе шығыстар;
- өндіру блогымен тікелей байланысты емес ғылыми-зерттеу жұмыстары;
- жер учаскелерін сатып алуға байланысты өтемақылар, жер иелері мен пайдаланушыларға келтірілген залалды өтеу, сондай-ақ жерді нысаналы мақсатына сәйкес жарамды күйге келтіру шығындары Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Қазақстаннан тыс жерлердегі конкурстар арқылы немесе белгіленген тәртіпті бұза отырып сатып алынған тауарлардың, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің құнын құзыретті орган міндеттемелерді орындау шығындарынан шығарып тастайды Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Өндіру лицензиясының қолданылу мерзімі қанша? Мерзімін ұзартуға өтініш беру үшін қандай алғышарттар орындалуы қажет?
Қатты пайдалы қазбаларды өндіру лицензиясының мерзімі қатарынан 25 жылдан аспайды Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Лицензиаттың өтініші бойынша ұзартылуы мүмкін; ұзарту мерзімі лицензияның бастапқы мерзімінен аспайды, ал ұзарту санына заң шектеу қоймайды Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Ұзарту туралы өтініш мерзім аяқталғанға дейін 4 жылдан ерте емес уақытта беріледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Өтінішті қарау кезеңінде мерзім аяқталса, лицензия қолданысын сақтайды, ал жаңа мерзім бастапқы мерзім өткен күннен бастап есептеледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Лицензия мына жағдайларда ұзартылмайды: сұратылған мерзім бастапқы мерзімнен асып кетсе; өтініш беру мерзімі бұзылса; өтініш берілген күннің алдындағы барлық есепті кезеңдер үшін жалдау төлемақысын төлеу және ең төменгі шығындарды орындау бойынша жойылмаған бұзушылықтар болса Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Өндіру кезеңінде кәсіпорынның кадрларды оқыту, ғылыми зерттеулер және сатып алулар бойынша қандай заңды міндеттемелері бар?
Өндіру лицензиясы қолданысқа енген екінші жылдан бастап жыл сайын:
- алдыңғы жылғы өндіру шығындарының 1%-ы мөлшерінде қазақстандық кадрларды оқытуды қаржыландыру Кодекстің 210–221-баптары (adilet);
- алдыңғы жылғы өндіру шығындарының 1%-ы мөлшерінде ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және (немесе) тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру міндетті Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Ең төменгі мөлшерден артық жұмсалған сома келесі жылғы тиісті міндеттеме есебіне жатқызылуы мүмкін Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Осы жаңалыққа қатысты нормалар
Тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу ашық конкурс, бір көзден алу, ашық төмендету аукционы, осы ережелер қолданылмайтын сатып алулар немесе тауар биржалары арқылы жүргізіледі. Өндіру операцияларына арналған тауарлар, жұмыстар мен қызметтер тек алғашқы 3 тәсілмен және жер қойнауын пайдалану саласындағы сатып алулар тізілімі не онымен синхрондалған қазақстандық электрондық сатып алу жүйелері арқылы өткізілуге тиіс Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Жұмыстар мен қызметтердің отандық өндірушілеріне баға ұсынысын шартты түрде 20%-ға төмендету түріндегі жеңілдік беріледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Кәсіпорын құзыретті органға жылдық сатып алу жоспарын (1 жылға) және орта/ұзақ мерзімді сатып алу жоспарларын (5 жылға) тапсыруға міндетті Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Өндіру кезеңінде қандай тау-кен жұмыстарының жоспары (план горных работ) әзірленуі қажет? Оны бекіту және өзгерістер енгізу рәсімі қандай?
Өндірудің жобалық құжаты – тау-кен жұмыстарының жоспары (план горных работ), оны жер қойнауын пайдаланушы дербес әзірлейді және бекітеді Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Жоспарда өндіру жұмыстарының түрлері, әдістері, технологиясы, болжамды көлемдері, мерзімдері және техникалық шешімдер көрсетіледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Өндіру тек экологиялық рұқсат алынып, жоспар өнеркәсіптік қауіпсіздік жөніндегі уәкілетті органмен (су қорғау аймақтарына қатысты болса, бассейндік инспекциямен де) келісілгеннен кейін жүргізіледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Әдістер, технология, көлемдер, мерзімдер немесе объектілер өзгерсе, жоспарға өзгерістер енгізіліп, құзыретті органға ұсынылады. Өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша келісуді, қоршаған ортаға әсерді бағалауды және экологиялық рұқсатты қайта ресімдеуді талап ететін өзгерістер барлық рәсімдер өткеннен кейін ғана тапсырылады; құжат ұсынылғанға дейін өзгертілген жоспар бойынша жұмыс істеуге тыйым салынады Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Жою жоспары (план ликвидации) деген не? Өндіру кезеңінде жоюды қамтамасыз ету (обеспечение ликвидации) қалай ұсынылады?
Жою жоспары – кеніш пен инфрақұрылым жұмысын тоқтатуды, жерді құнарландыруды, жою іс-шаралары мен шығыстар сметасын айқындайтын құжат; оны қоршаған ортаны қорғау саласында лицензиясы бар тұлға әзірлейді. Бекітілген соң жоспар өнеркәсіптік қауіпсіздік сараптамасынан, артынша мемлекеттік экологиялық сараптамадан өтуге тиіс Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Сараптамалардың соңғы оң қорытындыларын алған күннен бастап 3 жылдан кешіктірмей жою жоспары мен шығындар есебіне өзгерістер енгізу, сондай-ақ тау-кен жұмыстарының жоспары өзгерген кезде оларды бір мезгілде қайта қарау міндетті Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Жоюды қамтамасыз ету ұсынылмайынша, өндіруге тыйым салынады Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Жоюды қамтамасыз етудің жалпы сомасы жоюдың толық құнын, сондай-ақ соңғы оң қорытындылардан кейінгі алдағы 3 жылда жоспарланған жұмыстарды жабуға тиіс Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Қамтамасыз етудегі банк кепілдігі немесе банктік салым кепілінің ең төменгі үлесі:
- лицензия мерзімінің алғашқы үштен бір бөлігінде кемінде 40%;
- ортаңғы үштен бір бөлігінде кемінде 60%;
- қалған мерзімде 100%-ға жетуге тиіс Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Лицензия иеленуші кәсіпорын қандай мерзімдік есептерді тапсыруға міндетті? Аудит пен мерзімдерге қатысты қандай талаптар бар?
Кәсіпорын өндіру кезеңінде мерзімдік есептердің 6 түрін тапсырады:
- лицензиялық міндеттемелердің орындалу барысы туралы есеп;
- сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер және олардағы жергілікті қамту (ішкі құндылық) үлесі туралы есеп;
- кәсіпорынды тікелей немесе жанама бақылайтын тұлғалар және (немесе) ұйымдар құрылымы туралы есеп;
- геологиялық есеп (өндіру блогы шегінде барлау жүргізілгенде);
- қатты пайдалы қазбаларды өндіру туралы есеп;
- жұмыс бағдарламасының орындалу барысы туралы есеп (кейінге қалдыру / күту мәртебесін алғанда) Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Тапсыру мерзімдері мен аудит талаптары:
- сатып алулар туралы есеп тоқсан сайын, келесі айдың 25-іне дейін ұсынылады Кодекстің 210–221-баптары (adilet);
- барлық жылдық есептер жыл сайын 30 сәуірге дейін өткен жылдың деректері бойынша ұсынылады Кодекстің 210–221-баптары (adilet);
- соңғы толық емес жыл бойынша есеп мерзім аяқталған соң 2 ай ішінде тапсырылады Кодекстің 210–221-баптары (adilet);
- лицензиялық міндеттемелер есебіндегі өндіру блогы бойынша шығындар «Аудиторлық қызмет туралы» ҚР Заңына сәйкес аудитормен расталуы немесе аудиторлық есеппен бекітілген қаржылық есептілікте бөлек ашып көрсетілуі тиіс Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Жер қойнауы учаскесін толық немесе ішінара ерікті түрде қайтару үшін қандай заңды рәсімдерді орындау қажет? Орынды жою бойынша қандай шектеулер бар?
Лицензиат мерзім аяқталғанға дейін кез келген уақытта өндіру блогынан толық немесе ішінара бас тарту туралы жазбаша өтініш бере алады Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Блоктың бір бөлігінен бас тартылса, қалған бөлік Кодекстің 19-бабына сай келуі тиіс және лицензия қайта ресімделеді Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Өтінішке бас тартылатын және қалатын аумақтар ауданының есебі, бұрылыс нүктелерінің координаттары, картограмма, топографиялық жоспар және жою актісі қоса беріледі Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Жоба әзірленіп, жою актісі қабылданғанға дейін аумақты қайтаруға жол берілмейді; ал жою аяқталған соң ол лицензиядан алынып тасталғанға дейін өндіру жұмыстарына не өзге пайдалануға тыйым салынады Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Егер бас тартылатын бөлікте жұмыс жүргізілмесе және жер (су түбі) беті бұзылмаса, жою жүргізілмейді; бұл ретте Кодекстің 218-бабының 4-тармағындағы комиссия мүшелері қол қойған зерттеп-қарау актісі жасалады, ал ол мәліметтерді Мемлекеттік жер қойнауы қорының бірыңғай кадастрына енгізуге негіз болады Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Сұрақ: Лицензиялық міндеттемелерді бұзу, төлемдерді төлемеу немесе ең төменгі шығындарды орындамау салдарынан болатын тұрақсыздық айыбы және лицензияны қайтарып алу қағидалары қандай?
Міндеттемелерді бұзу тұрақсыздық айыбын төлеуге немесе лицензияны қайтарып алуға әкеледі:
- Тұрақсыздық айыбы: ішкі құндылық үлесін орындамағаны үшін – орындалмаған үлес құнының 30%-ы; оқыту немесе ғылыми зерттеулерді қаржыландыруды орындамағаны үшін – орындалмаған соманың 100%-ы мөлшерінде өндіріледі. Айыппұлды төлеу сол жылғы тиісті міндеттемені тоқтатады Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
- Лицензияны қайтарып алу негіздері: (1) Кодекстің 44-бабының 1-тармағын бұза отырып ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіру; (2) қол қойылатын бонусты, жалдау ақысын төлемеу және (немесе) жыл сайынғы ең төменгі шығындарды орындамау; (3) Кодекстің 221-8-бабының 3-тармағын бұзып, кен орнын игеруді бастауды 2 жылдан астам уақытқа кешіктіру Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Бұзушылықты жою мерзімдері: құзыретті орган бұзушылық бойынша жазбаша хабарлама жібереді; ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша мерзім 1 жылдан аспайды; бонус, жалдау төлемақысын төлемеу немесе ең төменгі шығындарды орындамау бойынша мерзім хабарлама алынған күннен бастап 3 айды құрайды және осы мерзімде растау құжаттарымен жазбаша жауап берілуі керек Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Бұзушылық жойылмаса, лицензия кері қайтарып алу туралы хабарлама берілгеннен кейін 3 ай өткен соң қолданысын тоқтатады Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Лицензиат хабарлама алған күннен бастап 15 жұмыс күні ішінде шешімге шағым жасауға құқылы; шағым қарау кезеңінде қайтарып алу мерзімі сот немесе тиісті шешім заңды күшіне енгенше тоқтатыла тұрады Кодекстің 210–221-баптары (adilet). Форс-мажор жағдайында лицензия қайтарылмайды; алайда қаражаттың болмауы, нарықта тауардың тапшылығы немесе әкімшілік жаза форс-мажорға жатпайды Кодекстің 210–221-баптары (adilet).
Дереккөздер тізімі
- «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекстің 210–221-баптары (adilet)
政策能查出处,落地找人对接,详情问 tumah.kz
Саясат дереккөзін тексеруге болады, жүзеге асыруға байланыс орнатамыз, толығырақ tumah.kz сайтынан сұраңыз
