Қытай мен Қазақстанның жеңіл көлік статистикасы 23 мыңға алшақ: 186 965 экспортқа қарсы 163,8 мың импорт, жеке әкелу қыркүйектен қатайды

Қытай мен Қазақстан бір жеңіл көліктерді есепке алуда шамамен 23 мың данаға алшақ. Қытай деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстанға 186 965 жеңіл автомобиль экспортталған, бұл алдыңғы жылдан 74,3% көп. Қазақстан статистикасы Қытайдан 163,8 мың көлік импортталғанын көрсетеді. Бұл айырманы Ranking.kz 19 қазандағы шолуында жеке талдап, бір ескертпе жасады: алшақтықтың өзін «сұр» импорттың көлемі деп те, бюджет шығыны деп те тікелей санауға болмайды.

Сандар қайдан алынды
Қытай жағы: Gasgoo зерттеу орталығы ақпанда 2025 жылғы жеңіл автокөлік экспортын елдер бойынша жариялады. Қазақстанға жыл бойы 186 965 көлік жөнелтілген, оның 20 253-і желтоқсанда. Ranking.kz да жеңіл көлік бойынша Қытай статистикасына сүйеніп, 187 мың деген санды келтіреді.
Қазақстан жағы: Ranking.kz есебінше, 2025 жылы Қытайдан 163,8 мың жеңіл көлік әкелінген, бұл бір жыл бұрынғыдан 2,3 есе көп. Қытайдың жеңіл көлік импортындағы үлесі 69,2%-ға жетті, 2024 жылы бұл көрсеткіш 46,9% болған. EnergyProm ақпанда Қытайдан әкелінген көлікті «160 мыңнан сәл асады» деп бағалап, өсімді де 2,3 есе деп көрсеткен. Екі дерек негізінен бір-біріне сәйкес келеді.

Алшақтықтың көлемі есеп әдісіне байланысты
Ақпанда 51,5 мың көлік айырмасы туралы айтылса, қазір 23,2 мың туралы сөз болып отыр. EnergyProm ол кезде Қазақстан импортын Қытай жеңіл автомобильдер қауымдастығының (CPCA) 211,5 мың деген көрсеткішімен салыстырған. Ranking.kz бұл сан Қазақстанға жіберілген барлық автокөлікті қамтитынын, ал тек жеңіл көлік бойынша Қытай статистикасы 187 мың екенін нақтылайды.
Қазақстанға әкелінген жеңіл көліктің жалпы көлемі бойынша да екі түрлі сан бар: Ranking.kz – 236,9 мың, EnergyProm – 231,9 мың. Екі елдің деректерін салыстырмас бұрын әңгіме жеңіл көлік туралы ма, әлде барлық автокөлік туралы ма, жаңа көлік пе, әлде пайдаланылған көлік те кіре ме – соны анықтап алған жөн.

Ақшалай айырма бұдан да үлкен
Ranking.kz келтірген деректер бойынша, Қытай 2025 жылы Қазақстанға жеңіл көлік экспортын шамамен 2,9 млрд долларға бағалаған, ал Қазақстан статистикасы Қытайдан импортты шамамен 1,4 млрд доллар деп көрсеткен. Айырма – 1,5 млрд долларға жуық. Қазақстан деректері бойынша Қытайдан келген бір көліктің орташа құны шамамен 8,6 мың доллар. Сарапшылар сауданың айналы статистикасы есеп әдісіне қарай алшақтауы заңды екенін еске салады. Бірақ құн бойынша айырма неғұрлым үлкен болса, кедендік құн мен құжаттарды бақылаудың маңызы соғұрлым арта түседі, өйткені әкелу кезіндегі төлемдер соған байланысты.

Жеке әкелуге қойылған екі жаңа талап
Үкіметтің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі № 808 қаулысы өндірушілердің (импорттаушылардың) кеңейтілген міндеттемелерін іске асыру қағидаларына өзгеріс енгізді. Өз қажетіне көлік әкелетін жеке тұлғалар енді кәдеге жарату төлемін енгізу туралы сертификатты көлік еркін айналымға шығарылғанға дейін алуы тиіс. Бұрын мұны алғашқы тіркеуге дейін жасауға болатын. Қаулы 11 қыркүйекте жарияланып, он күнтізбелік күннен кейін, 22 қыркүйектен бастап күшіне енді.
Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 23 қыркүйектегі № 474 бұйрығы көлік құралдарының электрондық паспорттарын ресімдеу қағидаларын өзгертті. ЕАЭО елдерінен немесе үшінші елдерден жеке пайдалану үшін әкелінген көлікке электрондық паспорт тек жасалған күнінен бастап бес жылдан аспаған жағдайда ғана ресімделеді. Бұйрық 25 қыркүйекте жарияланып, 26 қыркүйектен бастап қолданылып жүр. Электрондық паспортсыз көлікті есепке қою мүмкін емес.
Жеке әкелу үшін бұрынғыдай бір адамға жылына бір көлік шектеуі сақталады.

Қытай автоөндірушілері мен дилерлері үшін маңызы
Ranking.kz деректеріне қарағанда, Қазақстанға әкелінетін жеңіл көліктің 70%-ға жуығы Қытайдан келеді. Кәдеге жарату төлемін тексеру кеден кезеңіне ауыстырылып, жеке әкелуге бес жылдық шек қойылды. Жеке тұлғалар арқылы әкелу арнасы айтарлықтай тарылды. Қазақстанға көлік экспорттайтын қытай компаниялары мен жергілікті дилерлерге экспорттық құжаттар мен мәлімделген құн Қазақстан кеденінің деректерімен сәйкес келе ме – соны алдын ала тексеріп алған абзал.

(Мұқаба – жасанды интеллект жасаған иллюстрация, жаңалық мазмұнымен тікелей байланысты емес.)

Дереккөздер:
Ranking.kz, https://ranking.kz/reviews/industries/seryy-import-avtomobiley-vzyali-pod-usilennyy-kontrol.html
Gasgoo, https://auto.gasgoo.com/news/202602/5I70445807C110.shtml
Kursiv (EnergyProm дерегі бойынша), https://kz.kursiv.media/2026-02-19/fvfv-tret-registraciy-serye-v-statistike-importa-avto-nashli-razryv-v-51-5-tys-mashin/
ҚР Үкіметінің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі № 808 қаулысы, https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2600000808
ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 23 қыркүйектегі № 474 бұйрығы, https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2600039966