Қытай ЖИ, күн энергетикасы және биомедицинадағы 40 технологияның экспортына тыйым салуды не шектеуді ұсынды: тіркеу 16 қазаннан күшінде, Қазақстанға ноу-хау беру де қамтылады

ҚХР Сауда министрлігі мен Ғылым және технологиялар министрлігі 16 қазанда 2026 жылғы №48 бірлескен хабарландыру жариялады. Құжатқа сәйкес, Қытайдан экспортқа тыйым салынған және шектелген технологиялар каталогына жасанды интеллект, биомедицина және күн энергетикасы салаларынан 40 технологияны қосу ұсынылып отыр. Оның 14-інің экспортына мүлде тыйым салынбақ, қалған 26-сы лицензиямен ғана шығарылады. Ұсыныстар 15 қарашаға дейін қабылданады. Каталогтың өзі әлі өзгерген жоқ, бірақ бір талап бірден күшіне енді: хабарландыру жарияланған күннен бастап тізімдегі технологияны шетелге бермес бұрын экспорттаушы оны министрлік жүйесінде тіркеуге тиіс. Басталған, бірақ әлі аяқталмаған мәмілелер де осы талапқа жатады.

Қазақстанда дата-орталық салып, ЖИ саласында серіктестік құрып, күн стансаларын дамытып, дәрі өндірісін оқшаулап жатқан қытай компаниялары үшін бұл – комплаенстің жаңа шекарасы. Жабдық, дайын өнім немесе онлайн қызмет сату негізінен өзгеріссіз қалады. Ал шекті көрсеткіштерге жететін технологияның өзін қазақстандық серіктеске беру басқа мәселе: қазір тіркеу керек, каталог күшіне енгенде шектелген позицияларға лицензия қажет болады, тыйым салынғандарын шығаруға мүлде болмайды.

Тізімде не бар

ЖИ саласына 23 позиция тиесілі: ірі модельдер, агенттер, есептеу кластерлері және ақпарат өңдеу. Тыйым салынатындардың қатарында ЖИ көмегімен зиянды код жасау және оны өзгерту технологиялары, сондай-ақ Қытайдың «негізгі деректерімен» оқытылып, қызмет ретінде ұсынылатын ірі модельдер бар. Шектелген санат үшін шектер нақты цифрмен жазылған. Модель кемінде 10^26 өзгермелі нүктелі операциямен оқытылса, параметрлері 2 трлн-нан асса немесе ашық рейтингтерде әлемдік ондыққа кірсе, оның өзегі – салмақтары, негізгі бақылау нүктелері, бастапқы коды, архитектурасы, оқыту мен инференсті оңтайландыру технологиялары бақылауға алынады. ЖИ чиптерін жобалау да шектелген тізімге енді: мысалы, 14 нм және одан жұқа техпроцесс, 2.5D және 3D қаптау, жоғары жылдамдықты байланыс не «жадтағы есептеу» архитектурасы қатысса. Кластерлерге қатысты позиция 10 мыңнан астам үдеткіші бар «ірі» кластерлерге ғана қатысты: чиптер арасындағы байланыс, ақауға төзімділік, коммуникацияны жоспарлау және әртүрлі чиптерді басқару технологиялары. Ашық бастапқы код ретінде таралған немесе ғылыми мақалада жарияланған технологиялар реттеуге жатпайды.

Күн энергетикасына 12 позиция тиесілі, олар бүкіл тізбекті қамтиды – поликремний, пластина, элемент; осы технологиялар енгізілген негізгі жабдық та периметрге кіреді. Тыйым салу ұсынылғандары: өлшемі 182 мм-ден асатын пластинадағы, ПӘК-і 30%-дан жоғары перовскит-кремний тандем элементтері; ені 1,1 метрден асатын перовскитті саңылаулы жағу технологиясы; ПӘК талабына сай ауданы 1 шаршы метрден асатын ірі перовскит модульдері; бір желінің қуаты жылына 250 мың тонна трихлорсиланнан асатын қайнау қабатындағы суық гидрлеу процесі; қалыңдығы 70 микрометрге дейінгі пластиналар өндірісі. Шектелген тізімге бір желісі жылына 30 мың тоннадан асатын поликремний өндірісінің инжинирингі, сондай-ақ белгіленген көрсеткіштерге жететін TOPCon, артқы түйіспелі (XBC) және гетероауысымды (HJT) элементтер жасау процестері енді.

Биомедицинаға бес позиция тиесілі. Жасушалық және гендік терапия мен siRNA препараттарының меншікті платформаларын шетелге меншікке сатуға тыйым салынбақ, бірақ оларды лицензиямен беру немесе соның негізінде келісімшарттық зерттеу мен өндіріс жүргізу реттеуге жатпайды. Патогендердің қасиетін күшейту технологияларына тыйым салу ұсынылды. Осы екі бағыттағы мүлде жаңа нысаналарды іздеу мен растау технологиялары шектеледі, ал лицензиялық келісіммен экспорттауға автоматты лицензия қарастырылған.

Тіркеу қалай жүреді

Тіркеу Сауда министрлігінің бірыңғай платформасындағы технология саудасын басқару модулінде жүргізіледі. Ол төрт жағдайда міндетті: технологияға меншік құқығы шетелге берілгенде; қытай технологиясы шетелде пайдалануға лицензиямен берілгенде; технология иесі не нақты бақылаушысы шетелдік тұлғаға ауысқанда; министрлік арнайы хабарлаған өзге жағдайларда. Нысанда экспорттаушы мен алушы, ел, технология мен оның мақсаты, болжамды құны көрсетіледі. Министрліктің баспасөз хатшысы экспорттаушы технологиясының периметрге кіретін-кірмейтінін өзі анықтайтынын, ал тізімдегі негізгі күн жабдығының кез келген экспорты тіркелуге тиіс екенін бөлек атап өтті.

Не реттеуден тыс қалады

Баспасөз хатшысы бірнеше шекараны айқындады.

Осы технологиялармен жасалған өнім реттелмейді. Қазақстанда электр стансасын не дата-орталық салу үшін қытайдың күн панельдерін немесе ЖИ серверлерін сатып алу бұл тізімге жатпайды.

Шектелген ірі модельге API, қосымша не веб-интерфейс арқылы, SaaS түрінде немесе құрылғыда жеңілдетілген күйде қолжетімділік беру модель технологиясын экспорттау болып саналмайды. Ал шектелген технологияны шетелде жергілікті орналастыру экспортқа жатады, дегенмен компанияның шетелдегі өз бұлтында орналастырылса, автоматты лицензия алуға болады.

Қытай компанияларының шетелдегі өз есептеу орталықтары, шетелде чип шығарту, шетелдік ресурстармен бірлескен зерттеу және халықаралық стандарттарды әзірлеуге қатысу аясындағы ЖИ технологиялары экспорты автоматты лицензиямен рәсімделеді; министрлік мұны «өтінім берсең – шығарасың» тәртібіне жақын деп сипаттады.

Күн энергетикасында жағдай басқаша. Баспасөз хатшысының сөзінше, негізгі күн технологияларының экспорты әдетте өндірістік желіні жеткізу, орнату, баптау және жаңғыртумен қатар жүреді. Мұндай жұмыс атқаратын экспорттаушыға технология экспортына лицензия керек, валюталық, банктік, салықтық және кедендік рәсімдер соның негізінде жүргізіледі. Тізімде аталмаған күн жабдығы, негізінен, хабарландыруға жатпайды.

Қазақстанға қатысты үш тұс

Бүкіләлемдік жасанды интеллект ынтымақтастығы ұйымы. Баспасөз хатшысы ұйым мүшелері арасындағы әлеуетті арттыру, технология алмасу және ережелерді бірге әзірлеу үшін қажет технология экспортына Қытай қосымша жеңілдік пен қолдау көрсететінін айтты. Қазақстан – осы ұйымның негізін қалаушы мүше: 16 шілдеде Шанхайда құру туралы келісімге 29 ел қол қойды, Қазақстан атынан Премьер-министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мадиев қол қойды. Жеңілдіктердің нақты мазмұнын хабарландыру да, баспасөз хатшысының түсіндірмесі де ашпаған.

Тіл технологиялары. Шектелген тізімге тілге тікелей қатысты екі позиция қосылды. Біріншісі – негізінен қытай тіліне және ҚХР-дағы аз ұлттар тілдеріне арналған аударма технологиясы. Шегі: сарапшылардың орташа бағасы (MOS) 4,8-ден, не мағына дәлдігі 95%-дан жоғары болғанда BLEU көрсеткіші жалпы салада 35-тен, кәсіби салада 30-дан асуы. Екіншісі – дауыс биометриясы бойынша тану; оның бір критерийі – аз ұлттар тілдеріне не аймақтық диалектілерге арнайы бейімделіп, дәлдігі 90%-дан асуы. Біздің болжамымыз: қазақ тілінде Қытайдағы қазақтар да сөйлейді, сондықтан қазақ тіліндегі сөйлеу технологиясы, аударма немесе ірі модель жобасында қытай тарабы осы шектен асатын технология өзегін берсе, тіркеу қажет болуы мүмкін. Баспасөз хатшысының сөзінше, тек API немесе ашық модельдер қолданылатын жобалар периметрден тыс. tumah бұған дейін қытай компаниясы мен қазақстандық ғылыми институттың қазақ тіліндегі сөйлеу технологиясы мен ірі модельдер жөніндегі меморандумы туралы жазған; тараптар технология беру шарттарын жарияламаған.

Күн энергетикасы және есептеу қуаты. Бұл да біздің болжамымыз: Қазақстанда күн стансасын не дата-орталық салу – жабдық пен өнім сатып алу, ал баспасөз хатшысы оны реттеуден тыс қалдырды. Егер компания Қазақстанда шектен асатын TOPCon не HJT процестерімен пластина немесе элемент зауытын салмақ болса, желіні жеткізу мен баптауды тіркеуге, каталог күшіне енгенде лицензиялауға тура келеді; перовскит тандемдері сияқты тыйым салынған процестерді шығару мүмкін болмайды. Есептеу жағында: Екібастұздағы «Дата-орталықтар алқабы» сияқты жобада жеке кластер 10 мың үдеткіштен асса, қытай компаниялары беретін байланыс, ақауға төзімділік және жоспарлау технологияларын тізіммен салыстыру керек; қытай компаниясы өзі салып, өзі басқаратын есептеу орталығына автоматты лицензия беріледі.

Сауда министрлігі каталог 2001 жылдан бері бірнеше рет қайта қаралғанын, бұл кезекті жоспарлы жұмыс екенін және ол ешбір елге, өңірге не компанияға бағытталмағанын айтты.

Келісімшартқа қол қоймас бұрын қойылатын сұрақтар

Шарт бойынша не беріледі – өнім, қызмет пе, әлде технологияның өзі ме: модель салмақтары, бастапқы код, технологиялық пакет, жабдық сызбалары?

Техникалық көрсеткіштер тізімдегі шекке жете ме? Технология ашық па, жарияланған ба?

Мәміле басталып, бірақ аяқталмады ма? Оны да тіркеу керек.

Сатып алынатын күн жабдығы негізгі жабдықтар тізіміне кіре ме?

Ынтымақтастық Бүкіләлемдік ЖИ ынтымақтастығы ұйымы аясында ма? Жеңілдік ережелері әлі жарияланған жоқ.

Дереккөздер:
ҚХР Сауда министрлігі мен Ғылым және технологиялар министрлігі, 2026 жылғы №48 хабарландыру, 1 және 2-қосымшалар (қытайша), https://www.mofcom.gov.cn/zfxxgk/gkml/art/2026/art_ccd0391072a94c809ae7e820abe2536b.html
ҚХР Сауда министрлігінің баспасөз қызметі, каталогты қайта қарау туралы баспасөз хатшысының жауаптары (қытайша), https://www.mofcom.gov.cn/xwfb/xwfyrth/art/2026/art_d7661dbf62794345a221404f82a25959.html
South China Morning Post, https://www.scmp.com/economy/china-economy/article/3371149/china-mulls-new-tech-export-bans-covering-ai-biotech-and-solar-power
Global Times, https://www.globaltimes.cn/page/202610/1372405.shtml
pv magazine, https://www.pv-magazine.com/2026/10/16/china-proposes-ban-on-exports-of-perovskite-tandem-solar-manufacturing-technology/
ҚХР Сыртқы істер министрлігі (қытайша), https://www.mfa.gov.cn/wjdt_674879/gjldrhd_674881/202607/t20260716_11984399.shtml
Kazinform, https://qazinform.com/news/kazakhstan-becomes-founding-member-of-world-ai-cooperation-organization-96c776

Сурет жасанды интеллектпен жасалған иллюстрация, нақты фотосурет емес және жаңалық мазмұнына тікелей қатысы жоқ.