Қазақстан битумды ЕАЭО-дан тыс елдерге экспорттауға рұқсат бермек: Энергетика министрлігінің жобасы 4 қарашаға дейін талқылауда, қуат 1,6 млн тонна, сұраныс 1,1 млн

Қазақстан жол битумын Еуразиялық экономикалық одақтан тыс нарыққа шығаруға жол ашпақ. Энергетика министрлігі 19 қазанда «Ашық НҚА» порталына бұйрық жобасын жариялады. Құжат мұнай битумын (ЕАЭО СЭҚ ТН коды 2713 20 000 0) одақтың кедендік аумағынан тыс жерлерге әкетуге салынған тыйымнан алып тастайды. Жоба 4 қарашаға дейін жария талқылауда тұр. Қабылданса, жол құрылысы бәсеңдейтін маусымаралық кезеңде зауыттарда артылып қалған битумды үшінші елдерге сатуға болады.

Қазір Энергетика министрінің 2026 жылғы 30 сәуірдегі № 175-н/қ бұйрығы күшінде. Ол Әділет министрлігінде 4 мамырда тіркелген (№ 38630). Бұйрықтың екінші тармағы бойынша 2026 жылғы 1 шілде мен 31 желтоқсан аралығында жеңіл дистилляттарды, авиакеросин мен дизель отынын, газойльдерді, толуолды, ксилолды және мұнай битумын ЕАЭО-ның кедендік аумағынан тыс жерлерге шығаруға тыйым салынған. Ресей, Қырғызстан сияқты одаққа мүше елдерге битум жөнелту бұл тыйымға кірмейді. Жаңа жоба тек битумға қатысты, қалған мұнай өнімдері бойынша шектеу сол күйі қалады.

Министрлік жобаның негіздемесінде үш себепті атайды: жол битумын тұтыну маусымдық сипатта, отандық кәсіпорындарда бос өндірістік қуат бар, ал мұнай өңдеу зауыттарының жүктемесін тұрақты ұстау керек. Жобаның тағы бір негізі – Премьер-Министр Олжас Бектеновтің 2026 жылғы 23 шілдеде Маңғыстау облысына жасаған жұмыс сапарының қорытындысы бойынша № 11-09/09-203 хаттаманың 2.1.1-тармағы.

Сұраныс пен ұсыныс қандай? Энергетика министрлігінің дерегінше, елде жалпы қуаты жылына шамамен 1,6 млн тонна болатын төрт битум зауыты жұмыс істейді, ал 2026 жылы ішкі нарықтың қажеттілігі 1,1 млн тоннаға жуық. Біріншісінен екіншісін алсақ, қағаз жүзінде 0,5 млн тоннаға жуық артық қуат шығады. Бұл – жай есеп қана. Нақты экспорт көлемі зауыттардың жүктемесіне, шикізатқа және маусымдық қорға байланысты.

Маңғыстау облысының орталығы Ақтауда «Caspi Bitum» БК ЖШС орналасқан. Бұл – «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ мен CITIC Group құрамындағы «CITIC Kazakhstan» ЖШС-ның 50/50 үлестегі бірлескен кәсіпорны. Зауыт Қаражанбас кен орнының мұнайын өңдейді. 2024 жылғы қарашада басталған жаңғыртуды бас мердігер CITIC Construction 2025 жылғы сәуірде аяқтады: мұнай өңдеу қуаты жылына 1 млн тоннадан 1,5 млн тоннаға, битум шығару 500 мың тоннадан 750 мың тоннаға жетті. ҚМГ мәліметінше, Павлодар мұнай-химия зауытымен бірге компанияның битум қуаты жылына 1,2 млн тонна болды.

Осы жаңалыққа қатысты нормалар

Өнімді өткізу оңай болмай тұр. ҚМГ 2025 жылғы қыркүйекте Ақтау зауыты тәулігіне 2250 тонна қуатпен 1700–1800 тонна ғана битум шығарып отырғанын хабарлаған. Себебі – жол құрылысы компанияларынан тапсырыс түспеген. Сол кезде «Қаражанбасмұнай» мен Caspi Bitum-ға өнімді өткізудің қосымша тетіктерін пысықтау тапсырылды. Премьердің Маңғыстау сапары мен осы жобаның байланысы – біздің тұжырымымыз. Құжаттың өзінде нақты кәсіпорын аталмайды.

Бизнеске не маңызды? Жоба әлі талқылау сатысында, түпкілікті мәтіні мен күшіне ену күні бұйрық тіркелгеннен кейін белгілі болады. Өзгеріс енгізілмесе де, битумды ЕАЭО-дан тыс жерлерге шығаруға қазіргі тыйым 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін ғана жарамды. Жобада квота, бағыт бойынша шектеу немесе баға тетігі жоқ. Жол мердігерлеріне, трейдерлерге және қытай капиталы қатысатын зауыттарға соңғы редакцияны қадағалаған жөн.

Дереккөздер:
«Ашық НҚА» порталы (Энергетика министрлігінің бұйрық жобасы, ресми түпнұсқа), https://legalacts.egov.kz/npa/view?id=15932565
«Әділет» АҚЖ (Энергетика министрінің № 175-н/қ бұйрығы, ресми түпнұсқа), https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2600038630
«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ, https://www.kmg.kz/ru/press-center/press-releases/v-aktau-caspi-bitum/
«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ, https://www.kmg.kz/ru/press-center/press-releases/na-caspi-bitum/
Reuters (The Moscow Times жариялаған), https://ru.themoscowtimes.com/2026/10/20/kazakhstan-razreshit-eksport-bituma-za-predely-eaes-proekt-prikaza-a209044
Inbusiness.kz, https://inbusiness.kz/ru/last/kazahstan-planiruet-razreshit-eksport-dorozhnogo-bituma-v-mezhsezone
Informburo.kz, https://informburo.kz/novosti/v-kazaxstane-xotiat-razresit-eksport-bituma-za-predely-eaes
Orda.kz, https://orda.kz/kazahstanu-ne-grozit-deficit-dorozhnogo-bituma-minjenergo-414853/
Kursiv, https://kz.kursiv.media/2026-02-04/zhnb-kazahstan-mozhet-sokratit-import-bituma-iz-rossii-v-10-raz/

Мақаланың мұқабасы – жасанды интеллект жасаған иллюстрация, жаңалық мазмұнына тікелей қатысы жоқ.