Жаңа Салық кодексіне тоғыз ай: түсім 19,3 трлн теңге, ҚҚС 37,3%-ға өсті, ал Жұманғарин оңайлатылған режиммен мәмілеге шегерім тыйымын алмайтынын айтты

Жаңа Салық кодексінің негізгі құрылымы жақын арада өзгермейді. 13 қазанда Үкіметтегі брифингте Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин бизнесті салық режимдері бойынша бөлу сол күйінде қалатынын айтты: B2B, яғни басқа кәсіпкерлерге сататындар – жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте, B2C, яғни тұтынушымен жұмыс істейтіндер – арнаулы режимдерде. Кәсіпкерлер ең көп шағымданатын норма – «оңайлатылған декларациядағылармен» жасалған мәміле шығыстарын шегерімге жатқызуға тыйым да күшінде қалады. Кодекс 1 қаңтардан бері күшінде, тоғыз ай ғана өтті. Министрдің пікірінше, оны бағалау үшін кемінде тағы бір жарым жылдай уақыт керек.

Сол күні Үкімет отырысында Ұлттық экономика министрлігі тоғыз айдағы салық түсімдерін жариялады. Мемлекеттік бюджетке 19,3 трлн теңге түсті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 3 трлн теңгеге, яғни 18,2%-ға көп. Өсімнің басты көзі – ҚҚС: түсім 37,3%-ға артты, оның ішінде ішкі өндіріс тауарлары бойынша 54,1%-ға, импорт бойынша 23,9%-ға.

Брифингтегі үш көрсеткіш

Біріншісі – реформаның қайтарымы. Өткен жылдың соңында Үкімет салық реформасынан 4 трлн теңгеден астам қаражат күтті, оның 2 трлн теңгеден астамы ҚҚС есебінен түсуге тиіс еді. Жұманғариннің айтуынша, тоғыз айда 3 трлн теңге алынды, ал жыл соңына дейін кемінде 3,6 трлн теңге болады деп күтеді.

Екіншісі – төлеушілер саны. ҚҚС төлеушісі ретінде тіркелген заңды тұлғалар бір жылда шамамен 37 мыңға көбейген. Бұрын жыл сайынғы өсім 4–6 мың ғана болатын.

Үшіншісі – жалпы ахуал. Тоғыз айда экономика 4,2%-ға өсті, дегенмен мұнай 6 млн тоннаға жуық аз өндірілді, теңге едәуір нығайды, тұтынушылық несиелеу баяулады. Министр салық реформасын қазіргі экономикадағы «қолма-қол ақшаның жалғыз көзі» деп атады.

Нақты не өзгермейді

Журналистер кәсіпкерлер үшін ең өткір мәселені сұрады: оңайлатылған декларациядағы компаниялар мен ЖК-лардан сатып алу шығыстары қайтадан шегерімге жатқызыла ма? Жұманғарин «жоқ, жоспарламаймыз» деп жауап берді. Оның түсіндіруінше, режимдер құрылымы B2B саласындағы бизнес жалпы тәртіпте жұмыс істеп, ҚҚС пен басқа салықтарды төлейтіндей, ал тұтынушымен жұмыс істейтіндер арнаулы режимдердің бірін таңдай алатындай етіп құрылған. Кодекс енді ғана жұмыс істей бастағанда оның негізгі баптарын өзгерту, министрдің сөзімен айтқанда, «аса ұшқарылық» болар еді.

Бұл жауап режимдерді бөлуге және шегерімге тыйымға қатысты, кодекске ешқандай түзету енгізілмейді деген сөз емес. «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының 28 қыркүйектегі хабарына сәйкес, мемлекеттік органдар Салық кодексіне өзгерістер енгізу туралы заң жобасын әзірлеп жатыр. Онда салықтық әкімшілендіруді қатаңдататын нормалар бар, мысалы, электронды шот-фактураларды жазып беруді және интернет-ресурстар мен платформаларда тауар өткізуді тоқтата тұру. Палата бұл нормаларды бизнеспен талқылап жатыр.

Кодексте не жазылған

Салық кодексінің 286-бабы шегерімге жатпайтын шығыстарды санамалайды. Оның 16-тармақшасы – салық төлеушінің тауарды, жұмысты, қызметті алған күні оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын тұлғалардан сатып алу шығыстары. Тауарды алған күн – құжат бойынша оны сатып алушыға іс жүзінде берген күн.

Бұл норма корпоративтік табыс салығы бөлімінде тұр. Жалпы тәртіпте КТС-тың негізгі мөлшерлемесі – 20% (357-бап), ҚҚС мөлшерлемесі – 16% (503-бап), ҚҚС бойынша міндетті тіркеу айналым 10 000 АЕК-ке жеткенде басталады (99-бап).

715-бапқа сәйкес арнаулы режим үшеу. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режим Қазақстан азаматтары мен қандастарға ғана ашық: шекті табыс айына 300 АЕК, ЖТС – 0, әлеуметтік төлемдер – 4%. Оңайлатылған декларация негізіндегі режим резидент ЖК мен заңды тұлғаларға арналған: шекті табыс жылына 600 000 АЕК, мөлшерлеме 4%, мәслихаттар оны 50%-ға дейін төмендетіп не көтере алады. Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған режимде ЖТС – 0,5%.

286-баптың 16-тармақшасында тек оңайлатылған декларация аталған, ал жеткізушінің режимі тауар немесе қызмет алынған күнгі жағдай бойынша қаралады. 716-бапқа сәйкес, салық төлеушінің бұл режимді қолдана бастаған және тоқтатқан күндері туралы мәлімет уәкілетті органның интернет-ресурсында сол күндерден кемінде үш жұмыс күні бұрын жарияланады.

Бизнестің ұсынысы: шегерім үшін 8%

«Атамекен» балама жолды бұрыннан ұсынып келеді. 2025 жылғы қарашада палата басқарма төрағасының орынбасары Тимур Жаркенов BES.media-ға екі деңгейлі мөлшерлеме туралы айтқан: заңды тұлғалармен жұмыс істейтін оңайлатылған режимдегілерге 8%, ал мұндай шығыс сатып алушыда шегерімде қалады; жеке тұлғалармен жұмыс үшін базалық 4%. 2026 жылғы 21 тамызда Astana Tax Forum-да палата бұл ұсынысты қайталап, Кодексті енгізу жөніндегі Жобалық кеңсенің төрағасы Жұманғариннің тапсырмасымен норманың бизнеске әсері талданып жатқанын, мәселе күзде қайта қаралатынын хабарлады. 28 қыркүйектегі жұмыс кеңесінде де оңайлатылған режимдегілермен B2B мәмілелері бойынша КТС шегерімдерін сақтау негізгі мәселелер қатарында тұрды.

13 қазандағы жауаптан кейін бұл ұсыныс жақын арада кодекске енбейді. Министр айтқан бір жарым жылды кодекс күшіне енген күннен санасақ, тақырыпқа ең ерте 2027 жылдың ортасында оралуы мүмкін. Бұл – министрдің сөзіне сүйенген біздің есебіміз, ресми мерзім айтылған жоқ.

Шартты есеп

Жалпы тәртіптегі қытай капиталы бар ЖШС жылды пайдамен аяқтады делік және жыл ішінде оңайлатылған режимдегі ЖК-ларға тасымал, тиеу және жөндеу үшін 100 млн теңге төледі.

Қазіргі 16-тармақша бойынша бұл 100 млн теңге шегерімге жатпайды, 20% мөлшерлемемен компания шамамен 20 млн теңге артық КТС төлейді. Жеткізуші 4%, яғни шамамен 4 млн теңге төлейді.

«Атамекен» схемасы бойынша жеткізуші 8% – шамамен 8 млн теңге, яғни 4 млн теңге артық төлер еді, ал сатып алушы 100 млн теңгені шегерімге жатқызып, шамамен 20 млн теңге үнемдейді. Мәміле сол, бірақ қосымша салық сатып алушыдан сатушыға ауысады және бірнеше есе азаяды. Біздің бағамызша, қазіргі ереже B2B саудасының бір бөлігін жалпы тәртіпке және ҚҚС-қа ығыстырып отыр, бұл Жұманғарин айтқан ҚҚС төлеушілер санының өсуімен үйлеседі.

Есепте залалды көшіру, мәслихаттың мөлшерлемені түзетуі және келісімшарт бағасының өзгеруі ескерілмеген, ол тек шаманы көрсетеді.

Келісімшартқа қол қоймас бұрын жеткізушіден сұрайтын сауалдар

1. Ол қазір қай режимде және жеткізу күніне дейін режимі өзгермей ме? Салық органдарының сайтында режимнің басталу не тоқтау күні жарияланды ма?
2. Шығыс шегерімге жатпаса, бағаға шамамен 20% КТС айырмасы енгізілді ме?
3. Жеткізуші жалпы тәртіптегі ҚҚС төлеушісі ретінде құжат жаза ала ма?
4. Келісімшартта режим өзгергені туралы хабарлау міндеті мен бағаны қайта қарау тәртібі жазылған ба?

Мұқаба суретін жасанды интеллект жасаған, ол жаңалық мазмұнына тікелей қатысты емес.

Дереккөздер:
Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми ақпарат көзі (Ұлттық экономика министрлігінің баяндамасы, орыс тілінде), https://primeminister.kz/ru/news/rost-vvp-kazahstana-po-itogam-devyati-mesyacev-tekushchego-goda-sostavil-42-31989
Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми ақпарат көзі (ағылшын тілінде), https://primeminister.kz/en/news/kazakhstans-gdp-growth-reached-42-in-the-first-nine-months-of-the-current-year-31989
Bizmedia.kz, https://bizmedia.kz/2026-10-13-postupleniya-po-nds-vyrosli-na-373-zhumangarin/
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, «Әділет» АҚЖ, https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2500000214
Tengrinews, https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-planiruem-menyat-jumangarin-nalogovyih-rejimah-biznesa-610719/
Informburo, https://informburo.kz/novosti/verx-bezrassudstva-zumangarin-otvetil-na-prosby-biznesa-izmenit-nalogovyi-rezim
NUR.KZ, https://www.nur.kz/nurfin/fines-and-taxes/2442160-tolko-nachal-rabotat-zhumangarin-vyskazalsya-o-peresmotre-statey-v-nalogovom-kodekse/
NUR.KZ, https://www.nur.kz/nurfin/fines-and-taxes/2442169-velikolepno-vedet-sebya-glava-mne-o-nalogovoy-reforme-v-kazahstane/
Kazakhstan Today, https://www.kt.kz/rus/ekonomika/ona_ne_prosto_udalas_ona_sebya_velikolepnym_obrazom_1378002099.html
Ulysmedia, https://ulysmedia.kz/news/82796-reforma-udalas-pravitelstvo-ne-planiruet-otmeniat-zapret-na-vychety-v2v/
«Атамекен» ҰКП (Astana Tax Forum, 2026 жылғы 21 тамыз), https://atameken.kz/news/57244-astana-tax-forum-npp-atameken-predstavila-pervye-itogi-raboty-proektnogo-ofisa-po-vnedreniyu-nalogovogo-kodeksa
«Атамекен» ҰКП (жұмыс кеңесі, 2026 жылғы 28 қыркүйек), https://atameken.kz/news/57443-atameken-i-biznes-obsudili-predlozheniya-po-nalogovomu-administrirovaniyu-v-ramkah-novogo-nalogovogo-kodeksa
BES.media, https://bes.media/news/biznes-massovo-zhaluetsya-na-zapret-vichetov-vihodom-mozhet-stat-dvoynaya-stavka-po-uproshyonke/
ПорталРеформ (Reformy.kz), https://reformy.kz/predprinimateli-povtorno-potreboval/