Кейс: Қазақстандағы қытайлық логистика компаниясының салықтық тексерісі — жаңа Салық кодексі бойынша салықтар, есеп беру күнтізбесі және тәуекелдер тізімі

Түйін

12 қазандағы жағдай бойынша Қазақстанның жаңа Салық кодексі тоғыз айдан астам уақыт қолданылып келеді. Біз қытай капиталы бар шартты логистика компаниясына «салықтық тексеріс» жасадық: жағдай, қолданылатын құқық, салықтар, есеп беру күнтізбесі, тәуекелдер және қорытынды. Барлық нормалар adilet.zan.kz сайтындағы Кодекстің қолданыстағы мәтінімен және ресми түсіндірмелермен салыстырылды. Компания редакцияның мысал үшін ойлап тапқан үлгісі, нақты кәсіпорынға қатысы жоқ.

1. Кейстің жағдайы (шартты)

Алматыдағы «А-Логистик» ЖШС толықтай қытайлық компанияға тиесілі. Ол Қорғас — Алматы бағытында жүк тасиды, экспорт пен импорт бойынша жүк экспедициясымен айналысады, оннан астам тартқышы бар, қойманы жалға алады, жергілікті жүргізушілерді жалдайды; бас директор мен қаржы менеджері Қытайдан іссапармен келген. ЖШС тоқсан сайын бас компанияға басқару қызметі үшін сыйақы және акционерлік қарыз бойынша пайыз төлейді.

1. Қолданылатын құқық

Қазір 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген № 214-VIII Салық кодексі әрекет етеді; 2017 жылғы Кодекс (№ 120-VI) осы күннен бастап күшін жойды (848-бап), бірақ 2025 жыл мен одан бұрынғы кезеңдерді тексеру мен салық қосымша есептеу үшін сол Кодекс қолданылады. Биылғы жалғыз түзету — № 308-VIII Заң (1 шілдеден бастап) — тек терминдер мен органдар атауын өзгертеді, мөлшерлемелерге тиіспейді. 2026 жылға АЕК — 4 325 теңге (бюджет туралы № 239-VIII Заңның 7-бабы).

Ұлттық экономика министрлігі 2027 жылға арналған түзетулер жобасын қыркүйекте талқылауға шығарды, ескертулер қабылдау 25 қыркүйекте аяқталды. Zakon.kz пен Vlast.kz (4 қыркүйек) мәліметінше, жоба салық агенті ұғымын кеңейтеді және алты айдан асқан берешек кезінде ЭШФ жазып беруді тоқтатуды көздейді. Жоба қабылданған жоқ, бұл материалда қолданыстағы норма ретінде қаралмайды. 23-баптың 2-тармағына сәйкес жағдайды нашарлататын түзетулер 1 шілдеге дейін қабылданып, келесі жылдың 1 қаңтарынан ерте қолданысқа енгізілмейді.

1. Компания қандай салық төлейді

КТС — 20% (357-бап; МКК-нің 2025 жылғы қыркүйектегі түсіндірмесі де осылай).

ҚҚС — 16% (503-бап). Тасымалдаушы әрі экспедитор үшін мұнда үш бөлек мәселе бар.
Халықаралық тасымалдаудың нөлдік мөлшерлемесі (468-бап): экспорттық және импорттық жүктерді, сондай-ақ транзиттік жүктерді Қазақстан аумағы арқылы тасымалдау бірыңғай халықаралық тасымалдау құжаты болған жағдайда нөлдік мөлшерлемемен салықталады. Автокөлік үшін бұл — тауар-көлік жүкқұжаты, аралас тасымалда — бірыңғай жүкқұжат немесе коносамент. Тасымалдаушы бірнеше болса, жүкті ҚР шекарасына дейін жеткізген немесе өз көлігімен Қазақстанға әкелген тасымалдаушының қызметі ғана халықаралық деп саналады. Демек «А-Логистик» қосалқы мердігер ретінде тек Қорғас — Алматы учаскесін тасыса, оған нөлдік мөлшерлеме әдетте қолданылмайды және 16% ҚҚС туындауы мүмкін. Әр жөнелтілімді жеке бағалау керек.
Экспедиция (457, 475, 494-баптар): экспедиция шарты бойынша тасымалдаушылардың клиентке көрсеткен қызметі экспедитордың айналымына кірмейді, оның айналымы — өз сыйақысы. Экспорттық, импорттық және транзиттік жүктерді экспедициялау, тиеу, түсіру және қайта тиеу ҚҚС-тан босатылған. Бұл — босату, нөлдік мөлшерлеме емес: кіріс ҚҚС-ты есепке алу және бөлу ҚҚС бөлімінің ережелерімен шешіледі. Экспедитор ҚҚС төлеушісі болса да, болмаса да шот-фактура жазады, онда ҚҚС төлеуші және төлеуші емес тасымалдаушылардың сомасын бөлек, өз сыйақысын жеке жолмен көрсетеді әрі 205-бап бойынша салық тіркелімін жүргізеді.
Шетелдік тасымалдаушылардың қызметі: өткізу орны 459-бап бойынша анықталады, 454-бап бойынша бейрезидент үшін ҚҚС төлеу қажеттігі әр қызмет бойынша тексеріледі.

ЖТС пен әлеуметтік салық — жалақыдан ұстап қалу арқылы 10%/15% (363-бап), әлеуметтік салық 6% (557-бап); әлеуметтік төлемдер де 200.00 нысанында көрсетіледі. Кез келген 12 ай ішінде Қазақстанда 183 күн болған іссапардағы қызметкер ҚР салық резиденті болады (222-бап).

Көлік құралдарына салынатын салық: ҚР-да тіркелген көлік салықталады, тіркемелер салықталмайды (564-бап). Жүк және арнаулы автомобильдер тіркемесіз жүк көтергіштігі бойынша салықталады, 5 тоннадан жоғары — жылына 9 АЕК, 1 қаңтардағы АЕК бойынша (565-бап); 2026 жылы бұл бір көлікке шамамен 38 925 теңге. Тартқыштың қай санатқа жататынын тіркеу санаты анықтайды. Жыл ішінде сатып алынған немесе сатылған көлікке салық ай санына қарай есептеледі (566-бап).

Мүлік салығы және жер: меншіктегі ғимараттарға 1,5% мүлік салығы салынады (588–596-баптар). «А-Логистик» қоймасы жалға алынған, сондықтан бұл салық меншікті жылжымайтын мүлік болғанда ғана туындайды. Меншіктегі жерге жер салығы, мемлекеттен жалға алынған жерге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы төленеді (617–624-баптар).

Жол жүру алымы (Кодекстің 14-бөлімі, «Алымдар»): халықаралық қатынаста шетке шығатын қазақстандық көлік үшін — әр сапарға 1 АЕК; шетелдік көліктің кіруі, шығуы немесе транзиті үшін — 30 АЕК, бұл ең алдымен шетелдік серіктес тасымалдаушыларға қатысты; ауыр салмақты және ірі габаритті көлікке — асып кету мөлшері мен қашықтыққа қарай (616-бап). Рұқсатсыз немесе шектен тыс жүру анықталса, алым бес жұмыс күні ішінде төленеді (614-бап), төленген алым есепке алынбайды және қайтарылмайды (121-бап). Ақылы жолдардағы жол ақысы Салық кодексімен реттелмейді, бұл материалда қаралмайды.

Төлем көзінен ұсталатын салық — бас компанияға басқару қызметі үшін сыйақыдан 20%, пайыздан 10% (682-бап). Бейрезиденттің халықаралық тасымалдаудан алған табысына 5% мөлшерлеме қолданылады (682-баптың 1-тармағының 4-тармақшасы); халықаралық тасымалдау деп Қазақстан мен басқа ел арасындағы тасымал саналады, тек шетелдегі немесе тек ел ішіндегі учаске саналмайды (679-бап). Қытаймен конвенцияның 8-бабы бойынша халықаралық автотасымалдан түскен пайда тек резиденттік елде салықталады; ол үшін қытайлық тасымалдаушы резиденттігін 698 және 702-баптарға сай растайды. Конвенция бойынша босатылған төлемдер де 101.04 нысанында көрсетіледі.

Импорттағы ҚҚС: ЕАЭО елдерінен (мысалы, Ресейден) көлік пен қосалқы бөлшек әкелгенде — 328.00 өтініші (530-бап); Қытайдан әкелгенде — кедендік декларация арқылы.

Басқа заңды тұлғалардың үлесі 25%-дан асатын компания оңайлатылған декларацияны қолдана алмайды (723-бап), сондықтан 910.00 нысаны бұл кейске қатысты емес.

1. Есеп беру және төлем күнтізбесі (жалпы белгіленген режим)

Нысан нөмірлері 328.00 нысанынан басқасы Қаржы министрінің № 695 бұйрығы бойынша берілген.

100.00 — КТС бойынша декларация: келесі жылдың 31 наурызына дейін (359-бап), төлем тапсыру мерзімінен кейін 10 күнтізбелік күн ішінде, яғни 10 сәуірге дейін (347-бап).
101.02 — КТС бойынша аванстық төлемдер есебі: ағымдағы жылдың 20 сәуіріне дейін, қосымша есеп 31 желтоқсанға дейін тапсырылады. Алдыңғы жылдың алдындағы жылғы түзетілген жиынтық жылдық табысы 600 000 АЕК-тен асқан компаниялар аванстарды ай сайын 25-іне дейін төлейді: I тоқсанда өткен жылғы есептің 1/12 бөлігін (оны салық органы есептейді), II–IV тоқсандарда өткен жылғы салықтың 1/12 бөлігін (348–350-баптар). Жаңа құрылған компаниялар тіркелген жылы аванс төлемейді.
300.00 — ҚҚС бойынша декларация: тоқсан сайын, тоқсаннан кейінгі айдың 15-інен бастап екінші айдың 15-іне дейін (505-бап), төлем — екінші айдың 25-іне дейін (506-бап). Халықаралық тасымалдың нөлдік айналымы — 300.01 нысанында, босатылған экспедиция — 300.02-де, бейрезиденттердің қызметтері — 300.04-те.
200.00 — ЖТС және әлеуметтік салық бойынша декларация: тоқсан сайын тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-іне дейін; жыл бойғы дербес мәліметтер IV тоқсан декларациясымен бірге тапсырылады. ЖТС төлем жасалған айдан кейін 25 күнтізбелік күн ішінде, әлеуметтік салық келесі айдың 25-іне дейін аударылады (440, 445, 560–562-баптар).
101.04 — бейрезиденттің табысынан төлем көзінен ұсталатын КТС есебі: I–III тоқсандар үшін тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-іне дейін, IV тоқсан үшін 31 наурызға дейін (356, 685-баптар); салық төлем жасалған айдан кейін 25 күнтізбелік күн ішінде аударылады (684-бап).
700.00 — көлік, жер және мүлік салықтары бойынша декларация: келесі жылдың 31 наурызына дейін; көлік салығы (700.01) көлік тіркелген жердегі, жер салығы (700.02) учаске орналасқан жердегі салық органына, мүлік салығы — 700.03; төлем тапсыру мерзімінен кейін 10 күнтізбелік күн ішінде (567, 569, 587-баптар).

Жағдайға қарай:
701.01 — мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер есебі: меншікте ғимарат болып, салық 300 АЕК-тен асса — 15 ақпанға дейін, төлем 25 ақпан, 25 мамыр, 25 тамыз және 25 қарашаға дейін тең үлеспен (596-бап).
851.00 — жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша ағымдағы төлемдер есебі: мемлекеттік жерді жалға алғанда — 20 ақпанға дейін (624-бап).
328.00 — тауарлардың әкелінуі және жанама салықтардың төленуі туралы өтініш: ЕАЭО-дан импорт кезінде тауар есепке алынған айдан кейінгі айдың 20-ына дейін, ҚҚС та сол мерзімде төленеді (530-бап). МКК хабарландыруының қайта басылымына сәйкес, 2026 жылғы 16 ақпаннан бастап өтініш тек жаңа Салық төлеушінің кабинеті арқылы беріледі.
Жол жүру алымына декларация тапсырылмайды — ол рұқсат алғанға дейін төленеді.

Жақын мерзім: 2026 жылғы III тоқсан бойынша 200.00, 300.00 және 101.04 нысандары — 15 қарашаға дейін. Бұл күн жексенбіге түседі; жұмыс күніне ауыса ма, бухгалтерден нақтылаған жөн, ал ең сенімдісі — ертерек тапсыру. III тоқсандағы ҚҚС — 25 қарашаға дейін (сәрсенбі). Есептілік мерзімінде тапсырылмаса, жүйе нөлдік декларацияны автоматты түрде жасайды, бірақ салық салу объектісі болса, оны нақты декларациямен ауыстыру қажет (115-бап).

1. Тәуекелдер тізімі

1. Резиденттік: тиімді басқару орны Қазақстанда орналасқан шетелдік компания резидент болып танылады (223-бап). Қытайдағы бас кеңсенің шешімдері іс жүзінде осында қабылданса, резидент деп танылу тәуекелі туады.
2. Тұрақты мекеме: бас компанияның өзі қызметкер жіберіп, Қазақстанда кез келген 12 ай ішінде 183 күннен артық қызмет көрсетсе, тұрақты мекеме пайда болады (228-бап); Қытаймен конвенцияда құрылыс пен қызмет үшін шек — 12 ай. Тіркелмеген тұрақты мекеменің табысы төлем көзінен шегерімсіз 20% мөлшерлемемен салықталады (691-бап).
3. ҚҚС бойынша тіркеу: 10 000 АЕК шегінен асқаннан кейін бес жұмыс күні ішінде, ал ірі мәміле кезінде мәміле жасалғанға дейін өтініш береді (101-бап; Ақмола облысы бойынша МКД түсіндірмесі де осылай). Басқа заңды тұлғалардың үлесі 25%-дан асатын компания оңайлатылған декларацияны қолдана алмайды (723-бап); расталмаған нөлдік айналым 16% мөлшерлемемен салықталады (503-баптың 4-тармағы).
4. Қытайға төлемдер: конвенциялық мөлшерлеме үшін 702-бап талаптарына сай Қытайдың резиденттік сертификаты қажет; жеңілдікті салық салынатын мемлекеттердегі алушыларға төлем әрдайым 20% (682-баптың 2-тармағы). Акционерлік қарыз пайызы қаржылық емес компаниялар үшін 4 коэффициенті бар формула шегінде ғана шегеріледі (263-бап).
5. Берешек: өсімпұл әр күн үшін базалық мөлшерлеменің 1,25 еселенген мөлшерінде есептеледі (5-бап); шоттағы шығыс операцияларын және ЭШФ жазып беруді тоқтата тұру мүмкін (86–89-баптар). 1 шілдеден бастап шектен асқан берешек үш айдан артық өтелмесе, сот санкциясымен бірінші басшының елден шығуын уақытша шектеуге болады (189-бап).
6. Талап қою мерзімі: жалпы 3 жыл, ірі кәсіпкерлік үшін 5 жыл (65-бап); құжаттарды сақтау мерзімі осыған сай болуы керек.

1. Салық есептілігі нысандарының үлгілері

Қолданыстағы нысандар мен оларды толтыру түсіндірмелерін Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 қарашадағы № 695 бұйрығы бекіткен (Әділет министрлігінде № 37390 болып тіркелген, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылады). Әр нысан — бұйрықтың жеке қосымшасы, үлгілерді adilet сайтындағы бұйрық бетінен көруге болады:
100.00 — КТС бойынша декларация, 2-қосымша (100.01–100.14 нысандары);
101.02 — КТС бойынша аванстық төлемдер есебі, 3-қосымша;
101.04 — бейрезиденттің табысынан төлем көзінен ұсталатын КТС есебі (конвенция бойынша босатылған сомаларды қоса), 5-қосымша;
200.00 — ЖТС және әлеуметтік салық бойынша декларация, 8-қосымша;
300.00 — ҚҚС бойынша декларация, 12-қосымша (300.01–300.08 нысандары);
700.00 — көлік, жер және мүлік салықтары бойынша декларация, 20-қосымша (700.01–700.03 нысандары);
701.01 — мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер есебі, 21-қосымша;
851.00 — жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша ағымдағы төлемдер есебі, 23-қосымша.
Есептілікті ұсыну қағидалары — 29-қосымша. Дереккөз: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2500037390

328.00 — тауарлардың әкелінуі және жанама салықтардың төленуі туралы өтініш, Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы № 628 бұйрығымен бекітілген (тіркеу № 37237): https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2500037237 . Редакция бұл бұйрықтың толық мәтінін жүктемеді, мәлімет іздеу нәтижесіндегі қысқаша сипаттамадан алынды; iris.kz дерегінше, бұйрыққа өзгерістер енгізілген, сондықтан тапсырар алдында қолданыстағы редакциясын тексеріңіз.

Логистика компаниясы толтырғанда назар аударатын жайттар:
халықаралық тасымал айналымы — 300.01.002-жол, оған қатысты кіріс ҚҚС — 300.01.006-жол;
босатылған экспедиция, тиеу және қайта тиеу — 300.02 нысанында, нөлдік мөлшерлеме жолдарында емес;
конвенция бойынша босатылған бейрезидентке төлемдер де 101.04-те көрсетіледі; валюталық шарт бойынша бір бейрезидентке тоқсанына 50 000 АҚШ долларынан көп төленсе, деректер әр бейрезидент бойынша жеке беріледі (5-қосымша);
шетелдік қызметкерлердің ЖТС-ы 200.00 нысанында әр адам бойынша көрсетіледі.

Қолданылмайды немесе бөлек бағалауды қажет етеді: 910.00 (оңайлатылған декларация) бұл кейске жатпайды; 870.00 (қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлемақы) — автопарк үшін міндет Экологиялық кодекстегі объект санаттарына байланысты, редакция оны тексермеді, кеңесшіден сұраған жөн.

Қосалқы дереккөздер (бастапқы дереккөз емес): «Параграф» жүйесіндегі 100.00 және 200.00 нысандарының үлгілері, https://prg.kz/document/?doc_id=38965453 , https://prg.kz/document/?doc_id=36716294 . Электрондық тапсыру — МКК-нің Салық төлеушінің кабинеті, https://knp.kgd.gov.kz (МКК хабарландыруының қайта басылымы бойынша).

1. Қорытынды

«А-Логистик» сияқты компания үшін төрт басым міндет бар. Біріншісі — құжат: нөлдік мөлшерлеме мен экспедицияны босату әр жөнелтілім бойынша жүкқұжат, декларация және шартқа сүйенеді; құжаттағы олқылық немесе тек ел ішіндегі учаскені тасу 16% ҚҚС-қа әкелуі мүмкін, ал босатылған экспедитор сыйақысы мен нөлдік мөлшерлемедегі фрахт әртүрлі нысанда көрсетіледі. Екіншісі — бас компанияға төлемге дейін ұстап қалу мөлшерлемесін анықтап, Қытайдың резиденттік сертификатын алу. Үшіншісі — күнтізбені жылдық кестеге айналдыру: тоқсандық 300.00, 200.00 және 101.04 — тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-іне дейін, жылдық 100.00 мен 700.00 — 31 наурызға дейін, 101.02 — 20 сәуірге дейін; жол жүру алымы әр сапар үшін төленеді. Төртіншісі — АЭА-ға кірсе, аймақта тіркелу, басым және өзге табысты бөлек есепке алу және КТС бойынша басқа жеңілдіктермен қоспау қажет (734–735-баптар). Құрылым мен конвенцияны қолдану мәселесін жергілікті аудитордың жазбаша есебімен растаған жөн.

Ескерту: материал ақпараттық сипатта, заңдық немесе салықтық кеңес болып табылмайды. МКК сайтының кейбір беттері дайындық кезінде ашылмады; бұл мәліметтер қайта басылымдардан алынып, Кодекспен салыстырылды. Нақты жағдайда нормаларды қолдануды МКК-нің жазбаша түсіндірмесімен және жергілікті аудитордың немесе заңгердің қорытындысымен растаңыз.

Дереккөздер:
ҚР Салық кодексі, 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII, https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2500000214
ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 қарашадағы № 695 бұйрығы (салық есептілігі нысандары, түсіндірмелер және ұсыну қағидалары; тіркеу № 37390), https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2500037390
ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы № 628 бұйрығы (328.00 нысаны; тіркеу № 37237; іздеу нәтижесі бойынша), https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2500037237
ҚР 2026 жылғы 11 маусымдағы № 308-VIII Заңы, https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2600000308
ҚР 2025 жылғы 8 желтоқсандағы № 239-VIII «2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Заңы (7-бап, АЕК), https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2500000239
ҚР 2003 жылғы 2 маусымдағы № 421-II Заңы (Қытаймен қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісімді ратификациялау), https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z030000421_
ҚР 2008 жылғы 5 шілдедегі № 67-IV «Трансферттік баға белгілеу туралы» Заңы, https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z080000067_
Ақорда, 2025 жылғы 18 шілде, https://www.akorda.kz/ru/glavoy-gosudarstva-podpisan-novyy-nalogovyy-kodeks-i-soputstvuyushchiy-emu-zakon-o-vnesenii-izmeneniy-i-dopolneniy-v-nekotorye-zakonodatelnye-akty-respubliki-kazahstan-po-voprosam-nalogooblozheniya-1863237
МКК-нің КТС бойынша түсіндірмесі, 2025 жылғы 4 қыркүйек (PRG қайта басылымы), https://prg.kz/document/?doc_id=35442164
Ақмола облысы бойынша МКД, ҚҚС бойынша тіркеу, https://akm.kgd.gov.kz/ru/news/postanovka-na-registracionnyy-uchet-po-nds-4-160578
Zakon.kz, 4 қыркүйек (2027 жылғы түзетулер жобасы), https://www.zakon.kz/pravo/6530429-nalogovyy-kodeks-chto-planiruyut-izmenit.html
Vlast.kz, 4 қыркүйек (2027 жылғы түзетулер жобасы), https://vlast.kz/novosti/70764-v-kazahstane-vynesli-na-obsestvennoe-obsuzdenie-proekt-popravok-v-nalogovyj-kodeks.html

Мұқаба — жасанды интеллект жасаған иллюстрация, нақты көріністі бейнелемейді.