Үкімет 2025 жылғы 1 шілдеде № 495 қаулыға қол қойып, «Қорғас – Шығыс қақпасы» АЭА-ны құрды, аймақ туралы ереже мен мақсатты индикаторларды бекітті. Қаулы қол қойылған күннен бастап қолданылады, Әділеттегі ережеде аймақтың логистикалық екені және Жетісу облысында орналасқаны жазылған.
Жалпы ауданы 5431,5 гектар. The Astana Times үш функционалдық аймақты атайды: әуежай аймағы 840 гектар, логистикалық аймақ 483,4 гектар, өнеркәсіптік аймақ 230,4 гектар. Үшеуі қосылғанда шамамен 1554 гектар болады, қалған аумақтың не үшін екені жарияланымда айтылмаған.
Индикаторлар екі межеге қойылған. 2030 жылға қарай 522,7 млрд теңге инвестиция (шамамен 1 млрд доллар), 85 қатысушы, 20,5 мың жұмыс орны және 75% қазақстандық үлес. 2035 жылға қарай 715,5 млрд теңге (шамамен 1,3 млрд доллар), 95 қатысушы, 22 мың жұмыс орны және 85% үлес. Жоспарда шетелдік инвестиция аз: 2030 жылға қарай 10,2 млрд теңге (шамамен 19,6 млн доллар) және 2035 жылға қарай 15,5 млрд (шамамен 29,8 млн), бұл жалпы соманың 3%-нан аз, яғни есеп негізінен ішкі қаражатқа сүйенеді. Қаулы аймақтағы құқықтық режимді, салық салу тәртібін, кедендік реттеуді және қызмет шарттарын да айқындайды, бірақ жарияланымда егжей-тегжейі жоқ.
Осы жаңалыққа қатысты нормалар
Қытай компаниялары заңның бір нормасын алдын ала оқығаны жөн. «Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы» Заңның (2019 жылғы 3 сәуірдегі № 242-VI) 18-бабының 2-тармағында шекарасы Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасының учаскелерімен толық немесе ішінара сәйкес келетін АЭА үшін қатысушы болуға өтініш берушілерге шетелдік жеке және заңды тұлғалар жатпайды делінген. «Қорғас – Шығыс қақпасы» осы санатқа жата ма, жарияланымда айтылмаған, біз де тексермедік. Сондықтан инвестициядан бұрын басқарушы компаниядан аймаққа өз атыңыздан кіруге бола ма, әлде тек жергілікті заңды тұлға арқылы ма, соны нақтылау керек.
Дереккөз: The Astana Times (2025 жылғы 4 шілде), https://astanatimes.com/2025/07/kazakhstan-creates-khorgos-eastern-gate-new-special-economic-zone/
№ 495 Үкімет қаулысы (Әділет), https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2500000495
«Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы» Заң (Әділет), https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1900000242
Негізгі деректер
- Қазақстан үкіметі 2025 жылғы 1 шілдедегі № 495 қаулысымен «Қорғас – Шығыс қақпа» арнайы экономикалық аймағын құруды бекітті.
- «Қорғас – Шығыс қақпа» арнайы экономикалық аймағы Жетісу облысында орналасқан, типі – логистикалық, жалпы ауданы 5431,5 га.
- «Астана Таймс» басылымы АЭА-ның үш функционалдық аймағын тізімдейді: әуежай аймағы – 840 га, логистикалық аймақ – 483,4 га, индустриялық аймақ – 230,4 га.
- АЭА 2030 жылға дейін жиынтық инвестиция 522,7 млрд теңге, 85 кәсіпорын орналастыру, 20,5 мың адамды жұмыспен қамту, жергілікті құрам 75% болып жоспарланған.
- АЭА 2035 жылға дейін жиынтық инвестиция 715,5 млрд теңге, 95 кәсіпорын орналастыру, 22 мың адамды жұмыспен қамту, жергілікті құрам 85% болып жоспарланған.
- «Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы заңның» 18-бабының 2-тармағында шекарасы Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағымен түйісетін арнайы экономикалық аймақ шетелдік жеке тұлғалар мен шетелдік заңды тұлғалардың өтініштерін қабылдамайды деп белгіленген.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қорғас – Шығыс қақпа» арнайы экономикалық аймағы қайда орналасқан және қандай типке жатады?
Бұл арнайы экономикалық аймақ Қазақстанның Жетісу облысында орналасқан, типі – логистикалық, жалпы ауданы 5431,5 га.
Осы арнайы экономикалық аймақтың мақсатты көрсеткіштері қандай?
2030 жылға дейін жиынтық инвестиция 522,7 млрд теңге, 85 кәсіпорын орналастыру, 20,5 мың адамды жұмыспен қамту, жергілікті құрам 75%; 2035 жылға дейін жиынтық инвестиция 715,5 млрд теңге, 95 кәсіпорын орналастыру, 22 мың адамды жұмыспен қамту, жергілікті құрам 85%.
Қытайлық кәсіпорындар өтініш беруші ретінде осы арнайы экономикалық аймаққа орналаса ала ма?
«Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы заңда» шекарасы толығымен немесе ішінара Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағымен түйісетін арнайы экономикалық аймақтарда шетелдік жеке тұлғалар мен шетелдік заңды тұлғалар қатысушы болуға өтініш бере алатын тұлғалар қатарына жатпайды деп белгіленген. Бұл АЭА осы санатқа жататыны туралы басылымда айтылмаған, инвестиция салмас бұрын АЭА басқару органына растауды сұраған жөн.
Арнайы экономикалық аймақтың жоспарланған қаржыландыруы негізінен қайдан келеді?
Шетелдік инвестициялардың жоспарлы көлемі өте аз: 2030 жылы – 10,2 млрд теңге, 2035 жылы – 15,5 млрд теңге, бұл жалпы инвестицияның 3%-ынан аз, жоспарда негізінен ішкі қаражатқа сүйенеді.
Осы арнайы экономикалық аймақ қандай құжатпен бекітілді және қашан күшіне енді?
Қазақстан үкіметінің 2025 жылғы 1 шілдедегі № 495 қаулысымен құру бекітілді, қаулы қол қойылған күннен бастап күшіне енеді және бір мезгілде АЭА туралы ереже мен мақсатты көрсеткіштер қабылданды.